Lies, War and Empire

Breaking the silence : truth and lies in the war on terror

2008-01-01T21:12:00.000+01:00

Wat is het verschil tussen de aanslagen op de World Trade Center en de bombardementen in Afghanistan of in Irak ? Heeft de dood van een Irakese burger dezelfde waarde dan de dood van een Amerikaanse burger ? Zijn er goede en gemene terroristen ? Met andere woorden, zijn de Bush administratie en de mannen van Al Quaïda beide vijanden van de vrijheid ?

In zijn reportage toont John Pilger, een australische onderzoeksjournalist, ons de twee gezichten van Amerika. Tussen de toespraken van de President en de realiteit op het oorlogsveld ligt er een brede kloof. Maar wie is hiervan op het hoogte in de Verenigde Staten ? De journalist komt ook terug op de banden tussen de Verenigde Staten en Al Quaïda en op verschillende andere interventies van de Verenigde Staten sinds de tweede wereld Oorlog. De heropbouw in Afghanistan, de propaganda of de Mensen Rechten komen ook aan bod. In het algemeen beschrijft deze reportage het “Amerikaanse imperialisme”. Een echte must !

Amerika leeft van veroveringen. De Amerikanen maakten zich eerst baas van de Westkust tot de Oostkust van een groot deel van Noord Amerika. In hun verbeeldingswereld blijft dit evenzo belangrijk als de American Dream. Dat is één van de grote bestanddelen van het Amerikaanse imperialisme. Anderzijds, schrikt de Amerikaanse administratie voor niemand. Zij voelen zich heel sterk en zijn steeds klaar om dit aan te tonen. Amerika beschikt over de machtigste leger ter wereld, de rijkste ondernemingen ter wereld en ook over invloedrijke media die een bepaald beeld van handel en wandel van Amerika weergeven. Alles is tot stand gebracht om Amerika te laten uitblinken. Het land blijkt onaantastbaar.

Onder deze make-up zit een ander imago. Imperialisme lijkt te rijmen op fascisme. Binnen de grenzen is de toestand vreselijk. Het eenheidsdenken werpt zich op tot staatsgoddienst. De bevolking wordt gemanipuleerd. Buiten de grenzen, wie geen voorstander van Amerika is wordt onmiddelijk beschouwt als een tegenstander. Zelf de Verenigde Naties kunnen bij deze categorie ingedeeld worden. De wereldorde wordt bepaald door Bush en compagnie. De andere landen moeten hun oorlogzuchtige agenda aanvaarden. En niemand kan iets er tegen doen zelfs als het internationale recht niet gerespecteerd wordt. Toch dient men hier een eventueel proces te overwegen. Maar iets in de aard van een Nuremberg proces is zeker niet denkbaar en in welke mate zou dit gegrond zijn ?

Renaud Deworst

http://video.google.fr/videoplay?docid=-210088912352527308&q=john+pilger&total=282&start=10&num=10&so=0&type=search&plindex=0

De macht van de historische analogie: München en Vietnam.

2007-12-31T23:42:00.000+01:00

In mijn essay ‘Het postnationale Empire van Hardt & Negri: een bespiegeling’ bood ik met het Empire-model van Hardt en Negri en het 3D-chesss game van Joseph Nye modellen aan die de wereldpolitiek trachten te vatten. Ik argumenteerde dat de natiestaat nog steeds een centrale plaats inneemt, al speelt deze haar rol in een kader van interdependentie en samenwerking. Het doel van volgende tekst is de rol van historische analogieën in de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten, dominante actor in het internationale bestel, te bespreken aan de hand van de concepten ‘Munich’ en ‘Vietnam’.

In zijn essay ‘Perils of reasoning by historical analogy: Munich, Vietnam, and American use of force since 1945’ stelt Jeffrey Record, Professor of Strategy and International Security, dat de mens een voorkeur heeft voor het redeneren naar historische analogie. Hij focust op de invloedrijke analogieën van de Conferentie van München (1938) en de Vietnamoorlog. Elk van deze gebeurtenissen geeft de manier vorm waarop verscheidene generaties van beleidsmakers de internationale politiek en de rol van de Verenigde Staten hierin zien sinds de Tweede Wereldoorlog. Staten, net als individuen, maken beslissingen (onder meer) op basis van voorbije ervaringen en de lessen die ze hieruit denken te trekken. ‘Munich’ en ‘Vietnam’ worden door beleidsmakers beschouwd als rampzalige gebeurtenissen waarvan de herhaling tegen elke kost dient te worden vermeden.

Politiek journalist Robert Kaplan schetst in het artikel ‘Foreign policy: Munich versus Vietnam’ beide invloeden, hun prominentie en de gevaren die erachter schuilen. ‘Munich’ verwijst naar de verzoeningspolitiek die tegenover Nazi-Duitsland werd gevoerd in de jaren ´30. Na de Conferentie van München in 1938, waarop Sudetenland succesvol door Hitler werd geclaimd, verklaarde de Britse premier Neville Chamberlain dat Hitler ‘vrede bracht in dit tijdperk’. De vrees dat dergelijke verzoeningspolitiek – Hitlers ambitie intomen door hem Sudetenland te schenken – in de toekomst gelijkaardige desastreuze gevolgen zou kennen achtervolgt westerse beleidsmakers tot vandaag. ‘Munich’ leidt tot het gebruik van geweld tegen de ‘niet te stillen agressie’ van totalitaire staten, want verzoening provoceert méér agressie. Kaplan ziet idealistische principes en activisme als de basis van de Munich-analogie. ‘Munich’ betreft het verspreiden van universalistische principes als ‘taking care of the world and the lives of others’. Ze vereist een sterke binnenlandse positie, zowel op militair en economisch vlak, gezien de uitgaven die ermee gepaard gaan mogelijk consequenties hebben voor de nationale welvaart. Deze historische analogie overheerst na een lange periode van vrede en welvaart: Wanneer men ‘oorlog’ slechts als een abstractie percipieert, is men sneller geneigd een verzoeningspolitiek in te ruilen voor een agressiever buitenlands beleid (Kaplan, 2007).

De analogie van ‘Munich’ is gelinkt aan de dominotheorie, zo beschrijft Record (1998), die verwijst naar de acties die Hitler ondernam na de Conferentie van Berlijn: de bezetting van de rest van Tsjecho-Slovakije, de inval in Polen, aanvallen op dertien andere staten en de oorlogsverklaring aan de Verenigde Staten. De dominodoctrine propageert dat Saddam Hoessein in 1991 na Koeweit zou doorstoten naar Saoudi-Arabië en vervolgens naar de hele regio. President Kennedy paste ze toe op Vietnam:

“Vietnam represents the cornerstone of the Free World in Southeast Asia, the keystone to the arch, the finger in the dike. Burma, Thailand, India, Japan, the Philippines and obviously Laos and Cambodia are among those whose security would be threatened if the red tide of communism overflowed into Vietnam.” (Kennedy geciteerd in Record, 1998)

‘Munich’ was voor presidenten Truman, Eisenhower, Kennedy en Johnson en beleidsfiguren als Marshall, Acheson en Dulles een vormgevend argument voor de buitenlandse politiek van de VS in de Koude Oorlog: de ‘containment’ van de Sovjetunie. In dit kader globaliseerde de Koude Oorlog en vocht de VS in Korea en Vietnam. ‘Munich’ was tevens de drijvende kracht achter de eerste Golfoorlog (al erkende Bush Senior de ‘fears of another Vietnam’ en werd de Weinberger-Powell doctrine (cf. infra) in zijn beleid inzake Irak gereflecteerd), de militaire operaties in Bosnië en Kosovo en het aanpakken van Saddam Hoessein na Elf September. Natuurlijk is dit historische gegeven slechts één van vele factoren die tot beleidsbeslissingen bijgedragen heeft. Kenmerkend voor de toepassing van de Munich-doctrine vandaag zijn de preventieve militaire operaties van de Verenigde Staten.

De Vietnamoorlog toonde aan dat ‘Munich’ in geval van overreach rampzalige consequenties kan hebben. De historische analogie van ‘Vietnam’ die hierop is gebaseerd is gelinkt met realistische principes en betreft in de eerste plaats het zorg dragen voor zichzelf. Het realistische ‘Vietnam’ heeft de aantrekkingskracht niet van het idealistische ‘Munich’ en wordt volgens Kaplan (2007) enkel gerespecteerd wanneer de situatie is verergerd na het toepassen van de München-analogie. De historische analogie ‘Vietnam’ had volgens Record vooral invloed op het Congres en het Pentagon, eerder dan op het Witte Huis, en leidde tot het ontmoedigen, beperken of vermijden van het niet-verplichte gebruik van geweld in alle niet-buitengewone politieke omstandigheden. Sinds de vroege jaren ´70 gebruikte het Congres haar macht om militair machtsvertoon te blokkeren in Angola en Centraal Amerika, om de interventie in Somalië te beëindigen en om voorwaarden te stellen bij de interventie in Bosnië. Record percipieert een de facto alliantie tussen het militaire apparaat (dat na Vietnam erg terughoudend was tegenover het gebruik van geweld) en het Congres, met de bedoeling de presidentiële macht aangaande het gebruik van geweld te temperen. Zo vergrootte het Congres de invloed van militair advies in civiele autoriteiten (Record, 1998).

De historische analogie ‘Vietnam’ komt tot uiting in een statement van voormalig Secretaris van Defensie Caspar Weinberger die in 1984 stelde dat de aanwezigheid van vitale belangen en een totale toewijding aan de oorlog vereisten zijn vooraleer de VS zich militair mag engageren. Het ontbreken van geweldloze alternatieven en de aanwezigheid van binnenlandse en politieke steun zijn andere condities. De doctrine van Colin Powell, die van het vermijden van een nieuw Vietnam zijn levenswerk maakte, ligt in het verlengde hiervan (Record, 1998). Volgens Kaplan is ‘Munich’ vandaag in trek bij agressieve liberale internationalisten en neoconservatieve interventionalisten, terwijl ‘Vietnam’ de klassieke realisten betreft, die zich zowel onder Republikeinen en Democraten bevinden. ‘Munich’ blijft echter het dominante paradigma in de Amerikaanse politiek (Kaplan, 2007).

‘Munich’ faalde in Vietnam en in de derde Golfoorlog, en de VS-interventies in Libanon en Somalië waren slecht geadviseerd en uitgevoerd. De historische analogie van ‘Vietnam’ is echter ook niet vrij van gevaren: Deze analogie kan leiden tot isolationisme en een naïeve verzoeningspolitiek. Record stelt dat redeneren volgens élke historische analogie desastreuze gevolgen kan hebben wanneer het ondoordacht gebeurt. Geen twee historische gebeurtenissen zijn immers dezelfde, en de toekomst is méér dan een lineaire voortzetting van het verleden. Desalniettemin kan, wanneer situaties worden vergeleken en de juiste analyses worden gemaakt, het verleden vaak een les zijn voor het heden.

Te raadplegen op:

Record, Jeffrey (March 1998). Perils of Reasoning by Historical Analogy: Munich, Vietnam, and American Use of Force since 1945. Geraadpleegd op 25 december, 2007 op http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/cst/csat4.pdf

Referentie:

Kaplan, Robert (4 May 2007). Foreign Policy: Munich Versus Vietnam. Geraadpleegd op 25 december, 2007 op http://www.theatlantic.com/doc/200705u/vietnam-munich

Simon Pierens

Het postnationale Empire van Hardt & Negri: een bespreking.

2007-12-31T23:37:00.000+01:00

In deze tekst wens ik een blik te werpen op het concept ‘Empire’ (Hardt & Negri) dat sinds de publicatie van het gelijknamige werk in 2000 een voorname positie innam in het denken rond globalisering en imperialisme. Een publicatie van Michael Hardt in Nations vormt de basis voor mijn bespreking. Ik zal mijn aandacht vooral toespitsen op de relevantie van het concept voor de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten. Centraal staan volgende vragen: Binnen welk globaal kader vindt het buitenlandse beleid van de Verenigde Staten plaats? Wordt het gedicteerd door nationale economische en politieke belangen? In welke mate kan hier van klassiek imperialisme worden gesproken?

Politiek filosofen Hardt en Negri ontwaren in de actuele wereld een opkomend ‘Empire’, dat ze pejoratief beoordelen. Hardt beschrijft het Empire als een ‘nieuw monster’, een gedecentraliseerd en gedeterritorialiseerd netwerk van collaborerende machten, inclusief de dominante natiestaten, supranationale instituties (het IMF, de Wereldbank…), multinationals, bepaalde niet-gouvernementele organisaties etc. (Hardt, 2006). Het incorporeert in toenemende mate de hele globale ruimte in haar open, uitbreidende grenzen. Het is een politieke vorm die afgestemd is op de belangen van het globale kapitaal (eerder dan die van de individuele natiestaat). De globale markt is allesoverheersend, en politieke controle dient enkel tot economische controle en het verwerven van bronnen en surplus. Hardt en Negri claimen dat deze macht globale hiërarchieën in stand zal houden: de rijke blijft rijk en de arme arm, en de macht berust in de handen van enkelen. De basis van het opkomende Empire wordt gelegd bij de nucleaire technologie (die ervoor zorgde dat de meeste landen beslissingsmacht verloren inzake oorlog en vrede), de wereldmarkt en de ontwikkeling van de communicatiekanalen. Met deze elementen regeert en controleert het Empire het globale systeem (Hardt & Negri, 2000, pp.314-317). Hardt en Negri beschrijven de consensus die vandaag rond het Empire is ontstaan. Mijns inziens valt in deze verwijzing naar gouvernmentality een foucaultiaanse inbreng terug te vinden in hun werk. De consensus betreft volgens de auteurs één omtrent universele waarden: mensenrechten, democratie en vrede. Illustratief hiervoor is de ontwikkeling van het ‘right to intervene’ (p.33). Critici als Schirato en Webb argumenteren dat deze consensus niet is gebaseerd op universele waarden maar op economische waarden en idealen als vrije markt, deregulering etc. (Schirato & Webb, 2003 , p.108).

De interne dynamiek van het Empire wordt omschreven als een samenwerking tussen een monarch en een groep aristocraten. Vandaag is de monarch veelal de VS-regering, in andere gevallen het IMF of een andere macht. Twee implicaties leidt Hardt (2006) hier zelf uit af: (1) Er is sprake van een machtshiërarchie en (2) de monarch kan niet unilateraal handelen maar is afhankelijk van aristocraten. Geen enkele macht, inclusief de VS, kan succesvol zijn wanneer ze de interne dynamiek van Empire negeert. Samenwerken is een vereiste, niet alleen met andere dominante natiestaten maar ook met ondergeschikte natiestaten (ook zij maken deel uit van het systeem) en de andere actoren. Volgens Hardt verklaart dit het toenemende belang van regionale allianties en het succes van de ‘Groep van 22’ onder leiding van Brazilië die in 2003 de WTO-ontmoetingen in Cancún blokkeerde. De monarch hangt continu af van haar aristocraten, onder meer om haar oorlogen te financieren en schulden te vereffenen. Met het oog op de oorlogsuitgaven en financiële balans van de Verenigde Staten lijkt dit mij een erg actueel gegeven.

Als dominante natiestaat maken de VS deel uit van het Empire, al voeren ze niet altijd het hoogste woord. Hardt en Negri linken het opkomen van dit nieuwe wereldsysteem aan het einde van het imperialisme, door hen gezien als ‘the imposition of the national sovereignty of a dominant country over foreign territory through colonial administration, military occupation and economic coercion’ (Hardt, 2006). Na Elf September werden de oorlogen, preventieve acties, militaire bezettingen en projecten om de politieke kaart van het Midden-Oosten te bepalen algemeen als imperialistische acties beschouwd. Tevens werden ze door haar neoconservatieve auteurs en het Witte Huis als dusdanig benoemd, evenwel met een positieve connotatie. Men percipieerde de wereld door de lens van het oude imperialisme, gebruik makend van traditionele wapens en objectieven. Hardt beschouwt de oorlog in Irak als de laatste klassieke imperialistische oorlog. Deze politiek voldoet echter niet langer aan de vereisten van het opkomende Empire. Het debacle van Irak wordt aangevuld met praktijkvoorbeelden: De Verenigde Staten kunnen niet langer hun economische politiek opleggen aan hun ‘achtertuin’, Latijns Amerika, en werden door de orkaan Katrina geconfronteerd met hun limieten binnen de eigen grenzen (ten gevolge van de defensie-uitgaven). Hardt besluit dat de VS niet sterk genoeg is om een imperialistische macht te zijn, maar vooral dat het imperialisme en haar methoden aan effectiviteit verliezen en een andere vorm van globale dominantie haar plaats inneemt. De Bush-administratie werd zich bewust van deze realiteit, zo stelt Hardt, getuige haar samenwerking met Europa, Rusland en China na haar eerdere unilaterale beleid inzake Iran.

Wat is de positie van de natiestaat echter binnen dit Empire? Hardt en Negri sluiten het belang van het realistische interstatelijke systeem niet uit, gezien staten elementen zijn die binnen het Empire functioneren. Toch zien ze staat en politiek als ondergeschikt aan de globale organisatie van de kapitalistische markt, die een universele macht bezit. Bovendien stellen Hardt en Negri dat ‘the distinct national colours of the imperialist map of the world have merged and blended in the imperial global rainbow’ (Hardt & Negri, 2000, pp.xii-xiii). De ‘decline’ van de natiestaat en het vervagen van grenzen die ze letterlijk vermelden lijken mij een onderwaardering van het belang van de natiestaat in de huidige internationale politiek. Naar mijn mening worden internationale fenomenen nog steeds in lokale termen geïnterpreteerd en is de associatie tussen territorium en identiteit minstens even sterk als tevoren, zoals we ook in Vlaanderen mochten ervaren. Hardt en Negri overdrijven deze achteruitgang van de natiestaat. Vooralsnog bestaan het IMF en de Wereldbank nog steeds uit nationale overheden met particuliere belangen. Mij lijkt het eerder zo dat via globalisering en Empire een systeem zich constitueert dat staten een relevante positie biedt naast andere actoren. Hardt en Negri beschrijven staten als ondergeschikt aan de globale kapitalistische logica; volgens mij dienen globalisering en Empire niet zozeer als uitdagers van de staat te worden beschouwd, maar eerder als fenomenen die worden gedreven door de belangen van (onder meer) natiestaten. Staten schrijven zich uit eigenbelang als het ware in dit systeem in. In tegenstelling tot het model van Hardt en Negri laat dergelijke benadering ook ruimte voor een ‘counter-empire’ buiten het kapitalistische systeem om.

De toenemende decentralisering en de aangroei van het aantal relevante actoren op globale schaal nemen dus niet weg dat de politiek één van de minst geglobaliseerde arena’s is. Ik maak graag een uitweiding naar het 3D-chess game van Joseph Nye (2002, p.39), die drie niveaus van internationale politiek en hun respectievelijke protagonisten onderscheidt. Net als bij Hardt en Negri staat samenwerking centraal in zijn analyse, waarin hij echter de dwingende macht van het kapitalisme en het discours achterwege laat. Op het veiligheidsniveau is een centrale rol weggelegd voor staten en internationale organisaties (EU, VN, IMF, Wereldbank), op het economische niveau ontwaart hij een interdependentie tussen staten, internationale organisaties en niet-territoriale actoren, en op het transnationale niveau ontwaart hij staten, internationale organisaties, transnationale actoren en ‘normen’ als protagonisten. Op alle niveaus blijven staten een bepalende rol spelen. Ze blijven de basiseenheid van de internationale politiek.

Te raadplegen op:

Hardt, Michael (31 July 2006). From Imperialism to Empire. Geraadpleegd op 27 december, 2007 op http://www.thenation.com/doc/20060731/hardt

Referenties:

Hardt, M., Negri, A. (2000). Empire. Cambridge: Harvard University Press.

Nye, Joseph, (2002). The Paradox of American Power. New York: Oxford University Press.

Schirato, Tony, Webb, Jen (2003). Understanding Globalisation. London: SAGE publications.

Simon Pierens

De limieten van het imperialisme: Michael Mann.

2007-12-31T23:33:00.000+01:00

http://nl.youtube.com/watch?v=qi6fiNHOJms&feature=related

Volgend essay betreft een bespreking van het interview met Michael Mann, Professor in de Sociologie, in de reeks ‘Conversations with History’. Het gesprek vond plaats aan de Universiteit van Berkeley op 27 februari 2004, na de publicatie van Incoherent Empire. Het interview beviel me in grote mate gezien zijn definitie van ‘empire’ (hier met kleine letter) contrasteert met de betekenis van het concept ‘Empire’ bij Hardt en Negri, beschreven in mijn essay ‘Het postnationale Empire van Hardt & Negri: een bespiegeling’. Na deze afweging volgt een bespreking van de relevante passages uit het interview volgens een zelf aangebrachte structuur.

In Incoherent Empire bestudeert Mann het imperialisme van de Verenigde Staten. Mann beschrijft de VS als actor in de internationale politiek, al kan deze niet onafhankelijk acteren. Uit het interview leid ik af dat Mann overtuigd is van de multipolariteit van het hedendaagse interstatelijke systeem, al spitst hij de noodzaak van internationale samenwerking hier enkel toe op militaire operaties van de Verenigde Staten buiten de eigen landsgrenzen. Op verschillende vlakken is een wezenlijk verschil waarneembaar met de visie van Hardt en Negri op het internationale systeem. Dezen beschouwen het kapitalistische systeem als allesoverheersend, en de VS slechts als een (evenwel dominante) actor in een opkomend wereldsysteem (Empire) dat door het globale kapitaal wordt geregeerd (Hardt & Negri, 2000). De VS is afhankelijk van dit kapitaal: haar politieke beleid vormt zich naar de economische belangen die spelen. Michael Mann beschouwt de VS als een (al dan niet imperialistische) voorname speler in een globale ruimte waarin naast ideologie ook politieke, economische en militaire macht de verhoudingen bepalen. Natiestaten functioneren binnen dit systeem in het nastreven van hun eigen belangen, niet gestuurd door een dwingende economische hand: ‘This is not the age of empire, this is the age of nation state. […] This is the main ideology of our times, national self-determination’.

In tegenstelling tot Hardt en Negri ligt de focus bijgevolg niet op het globale systeem, maar op de VS als actor. Waar het Empire van Hardt en Negri het imperialisme van de natiestaat naar het verleden verwees, zal Mann in zijn analyse de VS beschouwen als een ‘mogelijk’ imperialistische actor. Hardt en Negri onderscheiden ‘imperialisme’ en ‘Empire’, bij Mann dekken beiden dezelfde lading. Zijn analyse van de hedendaagse machtsverhoudingen én het principe van nationale soevereiniteit doen hem echter besluiten dat van imperialisme (ofwel: het Amerikaanse empire) vandaag geen sprake kan zijn.

In het interview beschrijft Michael Mann de evolutie van het Amerikaanse empire sinds 1945, wanneer de andere ‘empires’ met uitzondering van de Sovjetunie en de Verenigde Staten ineenstortten. De VS werd de dominante macht over tweederde van de wereld, al betrof het een indirect of informeel rijk: Men viel geen landen binnen maar ondersteunde cliëntstaten over de hele wereld. Na de implosie van de Sovjetunie werd de VS de enige supermacht, zeker op militair vlak. Waar de hegemonische macht onder Clinton indirecte controle bleef uitoefenen, zou de VS onder Bush Junior evenwel een meer agressieve rol opnemen: ‘embracing empire, going in and controlling places’.

‘Om algemene macht uit te oefenen’, zo redeneert Mann, ‘is een combinatie van vier machtstypes nodig: economische (controle over de productiemiddelen), ideologische (het geloofsysteem), militaire en politieke macht’. Mann analyseert in Incoherent Empire de actuele rol van de Verenigde Staten volgens deze vier factoren en toetst ze aan het klassieke ‘empire’, dat ontstaat wanneer een staat een andere binnenvalt en koloniseert. Pacificatie en politieke controle vereisen lokale bondgenoten aan wie machten worden gedelegeerd en die gradueel opgenomen worden in het empire. De patronagerelaties garanderen de ideologische macht. Wat vandaag voor het directe imperialisme van de Verenigde Staten moet doorgaan heeft echter met andere omstandigheden te maken. Mann geeft aan dat voor pacificatie zowat tweeëneenhalf maal het aantal troepen nodig is dat in de eigenlijke strijd werd ingezet. De verspreiding over het grondgebied, zo zagen we in Irak, maakt hen kwetsbaarder in confrontatie met guerillastrijders. Bovendien is er sprake van een ‘revolutie in de oorlogsvoering van de zwakke’ op vlak van wapens en communicatietechnieken.

Op politiek vlak viel de VS Irak binnen zonder zekerheid over lokale bondgenoten. Reden? Het nationalisme. Mann beschrijft hoe het Indische nationalisme ook zonder WOII de Britten had verjaagd en hoe de VS in Vietnam door het Vietnamese nationalisme werden verslagen. Het Britse (op India na) en Romeinse rijk kwamen hier nooit mee in contact. Vandaag de dag is het nationalisme echter gemeengoed en ook in Irak present: ‘We should be running our own country and not the Americans’. Deze ideologie heeft politieke consequenties gezien het minder evident wordt lokale bondgenoten te vinden voor de uitbreiding van het empire. De VS kan het zich bovendien niet veroorloven om het ideologische luik te negeren zoals in het kader van de Koude Oorlog meermaals gebeurde bij het steunen van despotische machthebbers etc. Aldus worden door Mann de limieten van het ‘gespierde’ rijk aangetoond. Mann concludeert dat de afhankelijkheid van deze factoren een klassiek imperialisme vandaag onmogelijk maakt. Hij keurt het echter ook moreel af via zijn verwerping van de universalistische moderniseringsthese: Zoals in Europa en de VS kan enkel een graduele opbouw van democratische instituties hen een duurzaam karakter bieden. In Irak heeft een restitutie van een gedecentraliseerde gemeenschap en patronagerelaties meer waarde dan het opleggen van democratische instituties die de hunne niet zijn.

De teneur van het interview leidt me tot volgende conclusie: Mann beschouwt de Irak-oorlog als een fatale vergissing. De Verenigde Staten zouden zich naar zijn mening meer moeten concentreren op een (desnoods agressieve) verzoeningspolitiek. In de praktijk kan de VS de rol niet spelen die haar wordt toegedicht: haar militaire macht schiet tekort in pacificatie, haar politieke macht is onzeker en haar ideologie contrasteert met de praktijk van het militarisme. Mann gaat niet specifiek in op de multipolariteit van het internationale staatsbestel, al kan zijn overtuiging terzake uit het interview worden afgeleid. Politieke en militaire samenwerking blijkt een vereiste, want de relatieve macht van de VS gaat, met uitzondering van het militaire domein, achteruit.

Referenties:

Hardt, M., Negri, A. (2000). Empire. Cambridge: Harvard University Press.

Mann, Michael (2003). Incoherent Empire. London: Verso.

Simon Pierens

Now they tell us?

2007-12-31T18:32:00.000+01:00

Hier wil ik kort ingaan op een recente gebeurtenis: het onlangs vrijgegeven National Intelligence Estimate (NIE) begin december 2007. Het nader analyseren van de reactie van president Bush en zijn entourage op die gebeurtenis bevestigt mijns inziens de stelling van Michael Parenti dat de VS er een imperialistische politiek op na houdt. Ik baseer mij hiervoor op twee verwante artikels uit Time: dat van Joe Klein “Iran Nuke’s: Now they tell us?” en de review daarop door Charles Krauthammer “Keep up the Pressure” (beiden verschenen in de Time van 17 december).

Het is onderhand wel duidelijk dat de VS zich vandaag profileren als dé wereldmacht. Die positie impliceert evenwel niet dat Bush vrij spel krijgt en ongegeneerd zijn politiek kan voeren. Bush dient nog steeds verantwoording af te leggen voor zijn daden, is het niet aan de Verenigde Naties, dan toch aan zijn eigen bevolking. Dat die verantwoording herhaaldelijk niet blijkt te stroken met de werkelijkheid, zou eigen zijn aan imperialistische staten: “De redenen om imperialistische interventies te rechtvaardigen zijn even talrijk als gekunsteld (Parenti, p. 112)”. Prachtig recent voorbeeld daarvan was Irak waar - ondanks alle kunstig verzamelde ‘harde’ bewijzen – uiteindelijk toch geen WMD’s aanwezig waren. Het zal Bush weinig deren, zijn doel in Irak is bereikt: Irak werd aangevallen, Hoessein is veroordeeld en de olie in ‘goede’ handen. Even leek het erop dat het ook Iran zo zou vergaan. Het begon reeds in januari 2002 toen Bush op zijn jaarlijkse State of the Union nog liet weten dat “Iran aggressively pursues these weapons and exports terror… States like these, and their terrorist allies, constitute an axis of evel, arming to threaten the peace of the world”. Zijn woorden tonen opnieuw dat Bush duidelijk het slaan met de imperialistische zweep kent: eerst aantonen dat de wereldvrede in gevaar verkeert en er onmiddellijk aan toevoegen dat jìj je vrijwillig opgeeft de kastanjes uit het vuur te halen. We hadden niets minder verwacht van het Witte Huis.

Gelukkig voor Iran, dreigt het plan dat Bush en zijn medewerkers uitstippelden, niet te verlopen zoals gewenst. In begin december 2007 verscheen het National Intelligence Estimate (NIE) waarin 16 Amerikaanse intelligence services met ‘moderate certainty’ stellen dat Iran zijn nucleaire activiteiten in 2003 opgeschort heeft. Deze verklaring kwam hard aan, niet alleen bij Bush maar ook bij de voorstanders van een interventie in Iran. Het stelde Bush de afgelopen maand voor de moeilijke taak zijn Iran-politiek te verdedigen. Het is deze verdediging die onze verdere aandacht krijgt en wel om twee redenen. Vooreerst omdat Bush, zoals hij zelf aankondigde begin december, ‘I’m going to use the NIE to continue to rally the international community for the sake of peace’. Hoewel het NIE Bush ogenschijnlijk blok zet, weet hij de resultaten uit het rapport op een zodanige manier aan te wenden dat ze zijn politiek toch ten goede komen. Ten tweede onthult de hardnekkigheid waarmee hij zijn politiek verdedigt veel over zijn (imperialistische) politiek.

Na het vrijgeven van het NIE zagen velen de tijd rijp om de plannen van Bush om Iran aan te vallen, te laten varen. Er werd veronderstelt dat Bush zich niet kon onttrekken aan de conclusie van het NIE en zijn aanvallende houding tegenover Iran niet langer zou kunnen vrijwaren. Het lijkt echter anders uit te draaien. Bush stapt niet àf van zijn politiek maar bouwt ze, met behulp van het rapport, juist verder uit. Dit doet hij op basis van twee simpele tactieken: enerzijds ondermijnt hij de geloofwaardigheid van zijn tegenpartijen en anderzijds wendt hij de conclusies van het rapport aan in zijn voordeel.

Bij de eerste tactiek zien we dat Bush de geloofwaardigheid van zowel het rapport als van Iran in twijfel probeert te trekken. Dit doet hij door er steeds de nadruk op te leggen dat de conclusie van het rapport slechts met een ‘moderate certainty’ gepresenteerd wordt. Daarnaast stelt Bush ook dat: ‘The CIA and other intelligence agencies are trying to compensate for their gross failure on Iraq’s supposed WMD by downplaying Iran’s capabilities’. Een tactiek die ook door Krauthammer toegepast wordt: ‘One can never be sure how these double- and triple agent mirror games are played, which might be why the NIE is only ‘moderately confident’ it has gotten this one right’. Bush maakt duidelijk dat niet kan vertrouwd worden op de resultaten uit het NIE en er dus geen sprake is van het opdoeken van zijn offensieve strategie. Ook naar Iran toe wordt wantrouwen geuit. Verwijzend naar de bluf van Saddam Hoessein wordt ook naar Iran toe dezelfde houding aangenomen: “So we must be prepared to grant that bluff and pretense may be part of the Iranian nucleair game as well.” Door deze twee publiek in twijfel te trekken, heeft Bush al een deel van zijn doel bereikt.

De tweede tactiek bestaat erin het rapport – aangenomen dat het toch waarheid bevat – aan te wenden voor eigen belang. Dit gebeurde vrij snel na de vrijlating van het NIE. Al op 4 december kwam Bush zijn repliek: ‘I view this report as a warning signal that they had the program, they halted the program… It’s a warning signal that they could restart it’. Krauthammer sluit zich hier overigens bij aan: Suspension does not mean abandonment’. Aangenomen dat Iran effectief zijn plannen opgeschort heeft, wijst niets erop dat ze het niet opnieuw kunnen starten. In het licht van deze kennis, pleit Bush er dan ook voor om zijn offensief ten opzichte van Iran verder te ontplooien.

Hiermee zijn we aan het tweede punt belandt: de koppigheid waarmee Bush weigert van zijn politiek tegenover Iran af te zien. Voor velen, waaronder de democraten en de EU, is de internationale diplomatieke druk de basis geweest voor Iran om af te zien van zijn nucleaire programma in de herfst van 2003 waardoor een militaire aanpak en verdere sancties niet nodig zijn. Bush volgt echter een andere logica en stelt dat de sancties opgedreven moeten worden om Iran in het gelid te houden. Versoepeling van het beleid zou Iran er toe aanzetten hun ‘slechte’ activiteiten terug op te nemen. De onwil van Bush om de militaire plannen op te bergen, kan opgevat worden als typisch imperialistisch: ‘Wat nu juist zo typisch is aan het imperialisme is […] zijn voortdurend terugvallen op gewapende onderdrukking en repressie’ (p. 33). Imperia willen geen enkele kans onbenut laten om hun macht te tonen en te confirmeren. In welke mate het NIE Iran vrijwaart van een Amerikaanse militaire inval, is nog maar de vraag want, zo concludeert Klein “This President appears to lack the desire, creativity and patience to engage in the most important diplomacy a nation can face – with its enemies – over issues that could mean the difference between war and peace”.

Referenties:

- Parenti M. (2003), Het vierde rijk of de brutale realiteit van de VS-wereldheerschappij, Antwerpen, EPO vzw.

Michael Parenti is onze startbron geweest voor deze site. Ik heb mij voor het schrijven van mijn artikels meer gebaseerd op zijn, overigens zeer interessante, boek over de VS-wereldheerschappij. We moeten er echter rekening mee houden dat Parenti een standpunt verkondigt en daarom niet altijd zo gematigd is in zijn uitspraken of argumenten. Hij is ervan overtuigd dat de VS een imperium zijn en wil dat aantonen met bepaalde gebeurtenissen uit het verleden. Aan de hand van die gebeurtenissen schetst hij kenmerken die volgens hem typisch zijn aan een imperium. Door in deze tekst, die over een actuele zaak handelt, naar hem te verwijzen, wil ik vooral aantonen dat Amerika door zijn huidige handelen nog steeds voldoet aan die kenmerken. Dit betekent echter niet dat ik mij volledig achter Parenti schaar.

- Voor het artikel van Klein:

http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1691625,00.html

Krauthammer:

http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1692061,00.html

Sylvie Janssens

The Republic in Danger?

2007-12-31T18:31:00.001+01:00

In andere artikels op deze blog wordt verwezen naar personen zoals Naill Ferguson (cfr. The unconscious colossus), Robert Kapan (cfr. Beyond American History) en Charles Krauthammer (cfr. Now they tell us?). Geen van allen zijn zij objectief. Net als Michael Parenti hebben ook zij een plaats in het politieke Amerikaanse spectrum. In dit artikel worden de meest gangbare opvattingen kort voorgesteld. We bespreken hier hoofdzakelijk de conservatieve, meer bepaald de neoconservatieve visie op het Amerikaanse beleid. Om daarover kort iets te zeggen, richt ik mij tot het artikel van Martin Durham uit The Political Quarterly uit 2006.

Het verwijt dat Amerika imperialistisch is, wordt vaak geassocieerd met het progressieve Amerika. Het is inderdaad een feit dat de Republikeinen, anders dan de Democraten, er sinds het einde van de Koude Oorlog voor ijveren dat Amerika zijn superioriteit in de wereld waarborgt, schurkenstaten bestrijdt en instaat voor een globale democratische revolutie (Durham, p. 43). Hoewel de conservatieven in hun politiek duidelijk een imperialistisch beleid nastreven, zijn de meningen over het al dan niet bestempelen van Amerika als een imperium, verdeeld. Hieronder worden de verschillende meningen, zowel van de conservatieve, als de neo- en paleoconservatieven, besproken.

Volgens een eerste groep neoconservatieven, waaronder Robert Kagan en William Kristol, zijn de VS terecht de overwinnaars van de Koude Oorlog en hebben de VS nu de plicht om via hun buitenlandse beleid deze dominantie veilig te stellen. Hoewel ze duidelijk spreken over het vestigen van een wereldhegemonie, zien geen van beiden dit als imperialistisch.

Andere neoconservatieven doen dit wel. Zo stelt Max Boot dat 9/11 niet het resultaat was van het Amerikaanse imperialisme, maar in tegenstelling aantoonde dat het imperialisme nog niet sterk genoeg is. “The problem was not that it [de VS] had aided Muslim rebels against the Soviet Union but that it had pulled out of Afghanistan after they had won” (Durham, p. 44). Boot redeneert dat landen, zoals Afghanistan, juist nood hebben aan een goed, desnoods opgelegd, bestuur daar ze het zelf duidelijk niet kunnen. Laat de leiding aan het land, en het valt in elkaar. Samen met Boot is er nog een andere neoconservatief die imperialisme aanspoort en zich hiervoor baseert op ‘positieve ervaringen’ uit het verleden: na WO II zijn Duitsland en Japan dankzij de VS getransformeerd tot kapitalistische, welvarende staten, na WO III (KO) zijn Centraal- en Oost-Europa positief getransformeerd dankzij de VS. Nu moet de VS in WO IV (War on terror) hetzelfde doen. Er staat de VS, volgens Boot, dus een nieuwe, imperialistische missie te wachten, een missie die ze met beide handen moeten aannemen.

Ook onder de academici zijn er voorstanders van het imperialisme. Zo zorgt imperialisme volgens Deepak Lal voor stabiliteit in de wereld, volkeren hebben orde en tucht nodig en zijn beter af onder imperialistisch bewind. Ter illustratie verwijst hij daarbij naar Kongo dat welvarender was onder Belgisch bewind dan na zijn onafhankelijkheid. Voor hem is het duidelijk dat de VS imperialistisch zijn, alleen hoeft dit voor hem niet persé als iets negatiefs beschouwd te worden. De negatieve connotatie rond het begrip imperialisme is volgens hem onterecht. Lal verdedigt dus niet alleen de Amerikaanse politiek, maar nodigt ze zelfs uit om verder haar imperialistische politiek uit te oefenen. Ook Charles Krauthammer spoort de VS aan de huidige koers te volgen. Alleen stelt hij niet dat de VS een imperium zijn. Imperia worden immers bewust uitgebouwd en de VS is enkel de machtigste speler ter wereld omdat Europa en Rusland zelfmoord pleegden in de loop van de 20ste eeuw.

Bovengaande toont aan dat de neoconservatieve weinig kritiek hebben op de huidige politiek van de VS – geen van allen pleit voor een radicale koerswijziging – maar de meningen over het al dan niet gebruiken van de term imperialistisch lopen uiteen.

Op de vraag of de VS als een empire moeten omschreven worden, zijn de meningen vaak uiteenlopend. Voor Niall Ferguson is het in ieder geval duidelijk: de VS zijn imperialistisch maar nemen de verantwoordelijkheden die hieruit voortvloeien niet op omdat zij het statuut van empire ontkennen. Door deze ontkenning wordt te weinig aandacht besteed aan noodzakelijke imperialistische ondernemingen: zo wordt wel geld gepompt in het militaire kader, maar niet in de heropbouw van het overwonnen land. Hiermee gaat hij evenwel in tegen de mening van Parenti. Volgens deze laatste is het juist eigen aan een imperium om de ‘bestuurslast’ die een kolonie met zich meebrengt, van zich af te schuiven (p. 24). In een reactie op Ferguson stelt Kapan dat de VS geen imperium is maar slechts een machtige wereldmacht. De VS verspreidt namelijk democratie en het vrije marktprincipe maar deze expansie was goed, zowel voor de wereld als voor de VS. Niet het imperialisme van de VS groeit, maar wel zijn machtspositie. Afhankelijk van hun overtuiging scharen sommigen zich achter de stelling van Kapan, anderen achter deze van Ferguson.

Het lijkt mij dat de discussie onder de neoconservatieven meer een discussie is over de invulling van de definitie van imperium dan dat het de politiek van de VS analyseert.

Naast de neoconservatieven zijn er ook de paleoconservatieven. In tegenstelling tot de neoconservatieven, leveren zijn wel kritiek op de politiek van de VS. Zij pleiten voor meer isolationisme en non-interventie. De paleoconservatief Pat Buchanan stelt dat de VS een republiek moet blijven en zich beter niet inlaat met imperialisme omdat zij dan net als hun voorgangers ten onder zullen gaan. Voorbeeld voor hem was 9/11, dat duidelijk een verzet is tegen het imperialisme van de VS, zoals dat vroeger ook gebeurde tegen Brits imperium. Een imperium zou de morele, politieke en economische funderingen van de VS ondermijnen, de republiek zou met andere woorden verloren gaan, de Romeinen, Byzantijnen, Britten en Russen achterna. Verlies van vrijheid is ook een kost voor een imperium. Uiteindelijk is VS geboren uit verzet tegen een ander Brits Rijk, zij moeten niet diezelfde weg opgaan.

Concluderend kunnen we dus stellen dat de neoconservatieven positief staan tegenover de gevoerde politiek van de VS en dat ze voorstander zijn de Amerikaanse hegemonie te verspreiden. Over de stelling of de VS daarom een imperium is, zijn ze het evenwel niet eens. De paleoconservatieven stellen wel dat de VS imperialistisch is en dat dit tot hun ondergang zal leiden. Om dit te voorkomen zal de VS dus van zijn huidige politieke koers moeten afwijken, zoniet zal de republiek ten onder gaan.

Referenties:

- Durham M. (2006), The Republic in Danger: Neoconservatism, the American Right and the Politics of Empire, The political Quarterly, vol. 77 (1), 43-52

- Parenti M. (2003), Het vierde rijk of de brutale realiteit van de VS-wereldheerschappij, Antwerpen, EPO vzw

Sylvie Janssens

Get Washington out of our classrooms!

2007-12-31T18:25:00.000+01:00

http://nl.youtube.com/watch?v=tXAxROb626o

Het beeldfragment dat ik bespreek betreft een filmpje van 2 minuten voor de verkiezingscampagne van de republikein Ron Paul naar aanleiding van de presidentiële verkiezingen in 2008. Op het deuntje van Tom Paxton’s ‘What did you learn in school today?’ wordt niet alleen kritiek geleverd op het educatieve niveau in Amerika, maar vooral op wat Parenti omschrijft als ‘ideologische repressie’ (Parenti, p. 228) en wat door anderen bestempeld wordt als ‘imperial psychology’ (Beaudoin, 2005). Met dit fragment als beginpunt willen we erop wijzen dat Amerika zijn macht niet alleen uitbreidt naar het buitenland toe, maar dat ze dat ook doet in eigen land.

Kritisch denken is uit den boze.

In het hoofdstuk ‘Het Vierde Rijk in de academische Wereld’, beschrijft Parenti hoe de Amerikaanse overheid zijn greep op de academische wereld al sinds de 19^de eeuw systematisch versterkte. De universiteiten en de hogescholen zijn niet de onafhankelijke kritische denktanks zoals ze laten uitschijnen. Het zijn weerspiegelingen van de persoonlijke overtuigingen van de aan de macht zijnde president. Zo is één van de presidentskandidaten, Mike Huckabee, voorstander om het creationisme als alternatief voor het darwinisme, te onderwijzen op de scholen. De kans is reëel dat, indien Huckabee verkozen wordt, het creationisme een vaste stek verwerft in het leerpakket. Washington kan dus in belangrijke mate zijn ideologie verspreiden en doordrukken via de scholen. Dit bracht Parenti ertoe te stellen dat: ‘Zij [de universiteiten] zijn dan ook veeleer ideologische bedrijven dan schatkamers van intellect, plaatsen waar kritiek op het imperialisme erg schaars is en waar studenten hun toekomst verpanden aan de kapitalistische sociale orde. (p. 229)’. Dit is ook wat het filmfragment, zowel in haar beelden als in haar teksten, aanklaagt. Op de centrale vraag ‘What did you learn at school today?’, wordt geantwoord met ‘I’ve learned that our gouvernemts are always right and never wrong’ en ‘I’ve learned that Washington never told a lie’. Ook het beeldmateriaal dat het liedje begeleidt, draagt die boodschap uit. Zo zien we afwisselend posters die volgende slogans dragen: ‘Hey, you, stop asking questions or we will detain you permanently’, ‘I promise to never question authority, I promise to never bring up my rights’ of ook nog ‘You! Stop asking questions! You’re eihter with us or you’re with the terrorist’. Het aannemen van een kritiekloze houding tegenover de overheid wordt dus sterk gestimuleerd. Er wordt van Amerikanen verwacht onvoorwaardelijk vertrouwen te hebben in hun overheid zoniet wordt hen de deur gewezen. Een bijzonder scherp voorbeeld hiervan is het persoonlijke voorval van Parenti die in ’72 niet langer mocht doceren aan de Universiteit van Vermont omdat zijn antioorlogsactiviteiten als onprofessioneel werden gezien (p. 237). Via deze repressie dwingt de overheid loyaliteit af van het academische corps en kan ze van kinds af aan de Amerikaanse waarden bij de jongeren inplanten.

Militaire interventie en imperialisme.

Het stimuleren van een kritiekloze houding ten opzichte van zijn overheid is slechts één zaak die het filmpje aanklaagt. De scholen worden er ook van beschuldigd het militarisme en het imperialisme bij de kinderen te voeden. We halen de belangrijkste verzen aan:

“I’ve learned that soldiers seldom die’,

I’ve learned that justice never ends,

I’ve learned that murders die for their crime (even if we make a mistake sometimes)

I’ve learned that wars are not so bad,

I’ve learned of the great ones we have had,

We fought in Germany and in France,

And some day I might get my chance”

Door te stellen dat ‘justice never ends’, wijst Amerika erop dat er steeds een vijand zal zijn die moet bevochten worden. Die vijand, zo wordt onderwezen, mag en zal nooit zijn straf ontlopen. Om die misdadigers te straffen kunnen oorlogen nodig zijn maar deze hoeven niet in se als negatief gezien te worden. Om dit te onderstrepen wordt verwezen naar de goede resultaten die Amerika behaalde in WO I en WO II, een prestatie waar veel Amerikanen ook nu nog graag naar verwijzen. Dat oorlog iets goeds is waarin zelden soldaten sterven, wordt volgens Beaudoin onderbouwd door de pers. Hij verwijst daarbij naar de recente gebeurtenissen in Irak en de weinige berichtgeving over de vele gewonde en dode Irakese burgers. Volgens Beaudoin creëert de pers zo een ‘falsely consoled distance from the war’. Door het lijdende gezicht van de tegenstander te ontwijken, worden de Amerikanen niet nauw betrokken bij het directe leed dat ze anderen aandoen zodat het voor hen makkelijker wordt om de oorlog te steunen en dat is nu juist wat de Amerikaanse overheid wil bereiken. ‘This imperial psychology, a stat of soul, prevents many of us from accepting personal responsibility for the suffering caused by this war, and thus from experiencing the outrage that would lead to greater and more varied demonstrations against the war […]’ (p. 16).

Americans above all.

Een ander gegeven dat Amerikaanse kinderen meekrijgen in de klas, is een sterk patrionalistische houding. Veel Amerikanen zijn doordrongen van een grote vaderlandsliefde. Er schuilt niets fout in het feit dat een burger trots is op zijn nationaliteit. Het wordt echter wel problematisch als die liefde gezien wordt als een onvoorwaardelijk kenmerk van je identiteit: ‘The United States of America. Love it or leave it’ of ook nog ‘You’re either with us or you’re with the terrorist’. Amerikanen groeien op met een ‘they versus us’-mentaliteit; ofwel hou je van Amerika, ofwel haat je het. Een middenweg bestaat niet. Door je bevolking dergelijke boodschap mee te geven, wordt het gemakkelijker ze te overtuigen van de slechte bedoeling van anderen. In dergelijke zwart-witte wereldvisie die de Amerikanen wordt voorgespiegeld, is het niet moeilijk Irak in het zwarte kamp in te delen.

Door indoctrinatie van zijn bevolking met waarden als patriottisme, militarisme, kritiekloze houding tegenover de overheid en onvoorwaardelijk vertrouwen in diezelfde overheid, slaagt Amerika erin zijn imperialistische politiek verder te zetten. Wil ze een imperium zijn, is Amerika bijna verplicht zijn bevolking ‘gedwee en dom’ te houden. Een wereldvreemde bevolking is makkelijker onder de duim te houden en is gehoorzamer dan een kritische bevolking. Dit artikel wil zeker niet stellen dat alle Amerikanen gedwee hun overheid volgen, we willen gewoon aantonen dat Amerika dit met behulp van een imperialistische psychologie, tot op grote mate nastreeft. Het komt er nu op aan de Amerikanen daarvan bewust te maken want, om opnieuw met Parenti af te sluiten: ‘Hoe meer we weten waar we tegenover staan, hoe beter we het kunnen bestrijden’.

Referenties:

- Beaudoin T. (2005), The Iraq War and Imperial Psychology, America, vol. 192 (2), 14-16

- Parenti M. (2003), Het vierde rijk of de brutale realiteit van de VS-wereldheerschappij, Antwerpen, EPO vzw

Sylvie Janssens

The shadows in the cave (The power of nightmares)

2007-12-31T15:06:00.000+01:00

http://video.aol.com/video-detail/the-power-of-nightmares-nederlands-deel-3-the-shadows-in-the-cave/1057936734

‘Shadows in the cave’ is het derde deel van de documentairereeks ‘The power of nightmares’. Deze reeks verdiept zich in de politiek van angst en terreur, zoals die gevoerd wordt door de Amerikaanse neo-cons en het islamisme. In een wereld waar het ideologisch discours over een betere wereld niet meer wordt geloofd, is een donker en angstaanjagend toekomstbeeld in de plaats gekomen. Politici trachten hun macht en autoriteit van weleer te herstellen door zich op te werpen als beschermers van het volk. ‘Shadows in the cave’ tracht te achterhalen hoe de mythe van het wereldwijde al Qaeda-netwerk tot stand kwam. Wat is het nut van zulke mythes, door wie werden ze uitgevonden en wie profiteert ervan? De documentaire somt de leugens en vertekeningen op van de regering Bush. Hieronder volgt een samenvatting.

‘Those with te darkest nightmares, became the most powerfull’.

De documentaire begint bij het ontstaan van al Qaeda. Alhoewel de grote massa dit leerde kennen met de aanslagen op 11 september 2001, dook de naam reeds vroeger op in Amerika. Een rechtzaak rond de aanslagen in Kenia en Nairobi in 1998, concludeerde dat dit het werk was van een wereldwijd netwerk ‘al Qaeda’ genaamd. Aan de top hiervan stond Osama Bin Laden. De documentaire beweert echter dat dit netwerk uitgevonden was om Bin Laden te kunnen veroordelen. Zodra er sprake is van een criminele organisatie, is het genoeg om lid hiervan te zijn om ook vervolgd te worden. En dus werd het al Qaeda netwerk verzonnen om Bin Laden (die niet aanwezig was op het proces) te veroordelen. In werkelijkheid zou Bin Laden niet meer zijn dan een fanatieke enkeling die slechts op weinig steun kon rekenen en die zeker geen zeggenschap had over islamitische milities. Wel was hij een vooraanstaande geldschieter die, omwille van zijn genereuze giften, aanspraak kon maken op leden van trainingskampen voor zijn eigen activiteiten. Er was dus niet zoiets als één netwerk onder het toeziend oog van Bin Laden. Niet in tijde van het proces, in januari 2001, en niet in september 2001. Een eerste grote leugen rond de war on terror, werd de wereld in gestuurd.

Wanneer de aanslagen op de Twin Towers hadden plaats genomen, had de regering een schuldige nodig. Die vond die al snel in het netwerk dat zij enkele maanden daarvoor zelf had uitgevonden. Bin Laden, als hoofd van het netwerk, werd verdachte nummer één. Door de oorlog tegen het terrorisme werden extremistische enkelingen als hem in het Midden-Oosten plotseling zeer zichtbaar en hier en daar ook zeer populair. Zawahiri die tijdens de jaren 80 en 90 in het Midden-Oosten een islamitische revolutie trachtte te ontketenen, maar hierin mislukte, genoot tevens van het onverwachte succes die de war on terror voor hem met zich mee bracht. De aanslagen bewezen wat Zawahiri reeds dacht: om de massa te mobiliseren moest hij zich niet op nabije regimes richten, maar op het verre Westen.

Al waren de aanslagen van 9/11 een daad van een zeer kleine groep fundamentalisten, het nieuws ging de wereld rond dat waarschuwde voor een enorm groot netwerk dat het Westen met haar burgers wou verwoesten. Niet dat de VSA geen reden hadden tot ongerustheid, maar het hele verhaal werd opgeklopt en aangedikt tot een spectaculair verhaal dat angst en paniek zaaide onder de bevolking die geloofde dat de wereld elk moment tot ontploffing kon worden gebracht.

Het getraumatiseerde en angstige volk eiste gerechtigheid en de neoconservatieve fractie van de regering zag haar kans om van Amerika terug een imperialistische macht te maken. Afghanistan, die op vraag van de VSA Bin Laden niet wou uitleveren, werd binnengevallen en de Taliban werd – om de zaken niet te complex te maken – gelijk gesteld aan al-Qaeda en van tafel geveegd. Vele leden van de Taliban werden gedood, anderen werden opgepakt. Allemaal omdat zij lid waren van een wereldwijd netwerk dat in feite niet eens bestond.

Eén van de eerste gebeurtenissen die erop wezen dat de regering de zaken erger had voorgesteld dan dat ze in werkelijkheid waren, waren de arrestaties van verschillende zogenoemde slapende cellen die achteraf onschuldige groeperingen of families bleken te zijn. Deze slapende cellen waren volgens de overheid vertakkingen van al Qaeda, die verspreid waren over 60 landen waaronder ook de VSA. Maar vele mensen waren onschuldig toen ze beticht werden van lidmaatschap hiervan. Zo werd de Detroit-cell geklist op basis van videobeelden die toonden hoe een groep moslimjongeren genoot van hun trip naar Disneyland. Wat overduidelijk een toeristisch filmpje is, werd geklasseerd als een film ter voorbereiding van een terroristische aanslag. Zo kwam er even een vuilnisbak in beeld, … toevallig droppen terroristen vaak hun bom in een vuilnisbak. Een ander fragment toont een camera die per ongeluk nog draait wanneer mensen op straat rondlopen. Je ziet niets meer dan een schaduw van een voetganger die op een trottoirs loopt, maar volgens de overheid toonde het een schaduw van een terrorist die filmt hoeveel passen twee strategische punten uit elkaar liggen. Kortom, een onschuldige groep jongeren uit Detroit werd vals beschuldigd van het beramen van een aanslag… . Het bewijs werd – volgens de overheid- ook geleverd door het onschuldig karakter van de film. De terroristen hadden de sfeer met opzet zo gecreëerd dat het lijkt alsof ze onschuldig het attractiepark bezochten en hierdoor werd ook dit bewijs. Uiteindelijk werd toegegeven dat zij onschuldig waren, maar dit haalde nooit het grote nieuws. Nog vele andere gelijkaardige voorbeelden zijn er te vinden. Of deze met opzet opgepakt zijn valt sterk te betwijfelen, eerder kan er vanuit gegaan worden dat, door de paniek en angst die er onder de bevolking - en dus ook het politiekorps- leefde, de politie en inlichtingendiensten overdreven reageerde op nietsbetekenende feiten.

Dit soort overdreven reacties en snelle veroordelingen zonder voldoende bewijzen is wat men in de documentaire omschrijft als het paradigma van preventie en is een gevolg van een politiek rond angst. Alles wat denkbaar is, wordt in het discours geworpen. Regeringen moeten op alles voorbereid zijn wat denkbaar is en bewijslast doet er niet meer toe. Wanneer iets denkbaar is, is het mogelijk en moet het voorkomen worden. Regeringen kunnen daarom beslissingen nemen zonder zich te moeten verantwoorden. Daarenboven gaan regeringen die een politiek van angst voeren uit van de drievoudige ontkenning die zegt dat het niet beschikken over bewijslast niet wil zeggen dat je geen actie moet nemen. Als dat de reden wordt, krijgt de regering volledig vrij spel! Voor een grootmacht als Amerika, die beschikt over een wijd verspreid netwerk van economische, politieke en militaire belangen is dat bijzonder gevaarlijk. Zeker als men weet dat verschillende regeringsleden van die grootmacht er imperialistische dromen op na houden.

Terwijl bovenstaande paragrafen betogen dat de Amerikaanse overheid (en andere overheden) zaken heeft overdreven en vertekend, zijn er ook flagrante leugens verspreid. Het voorbeeld bij uitstek is nog steeds Irak en de massavernietigingswapens waarover het zou beschikken. In de documentaire is meerdere keren te zien hoe officiële regeringsleden zoals Bush en Perle verschillende keren deze leugens letterlijk verspreiden en hoe zij woord voor woord beweren dat Saddam Hoessein banden had met al Qaeda en dat er hiervoor bewijzen voorhanden zijn. Ondertussen weten we allemaal dat daar niets van aan was.

Documentaires als deze, die wijzen op de leugens en onwaarheden die een regering verspreid, zijn in grote aantallen terug te vinden, en alhoewel ook deze informatie niet blindelings geloofd mag worden is het belangrijk dat ze voorhanden is. Het functioneert als een tegengewicht voor het discours van de Amerikaanse regering dat lange tijd blindelings overgenomen werd door de bevolking, de media en andere regeringen. Het herstelt het evenwicht in de visies die er over terrorisme bestaan. Het is dus belangrijk dat deze documentaires hun weg vinden naar het volk. Met deze documentaire was dat zeker het geval aangezien die op de BBC is getoond geweest.

Een ander belangrijke meerwaarde van deze documentaire is dat ze wijst op de macht die de Amerikaanse politiek in handen kreeg dankzij dit discours. Ze kreeg bijvoorbeeld toegang tot enorme budgetten om de strijd aan te gaan met een vijand die zij zelf hadden uitgevonden – in de documentaire een phantom enemy genoemd. Ze kreeg de mogelijkheid haar eigen organisatie te herorganiseren om de departementen beter af te stemmen op de strijd tegen het terrorisme (denk maar aan de herstructurering van USAID, dat nu ook een bevoegdheid is van het ministerie van Buitenlandse Zaken). Nog dankzij deze overdrijvingen en leugens is ze Afghanistan én Irak kunnen binnenvallen en heel even leek het alsof Iran ook op het lijstje stond. Recentelijk is ook uitgekomen dat de Amerikaanse regering over dat laatste land leugens verspreid heeft. Ook het hierboven vermelde paradigma van preventie en de drievoudige ontkenning geven een regering een grote macht, daar zij zich niet meer moet verantwoorden voor haar daden en beslissingen.

Kortom, de regering heeft dankzij haar politiek rond angst enorm veel macht gekregen. Voor een land als Amerika, dat reeds een grootmacht is en daarboven militair de machtigste is ter wereld, is het belangrijk dat deze zaken aan het licht komen. Documentaires als deze kunnen hiertoe bijdragen en hebben de mogelijkheid de kijker te wapenen tegen dit soort discours en de gevolgen die hieruit voortkomen.

Gudrun Mostmans

Bespreking ‘I'm an American tired of American lies’ door Woody Harrelson

2007-12-31T12:44:00.000+01:00

Geen van de woorden ‘lies’, ‘war’ en ‘empire’ heeft heden een positieve bijklank in de oren van de meeste mensen. Zeker als het gaat over het beleid van de regering van een bepaald land, zijn dit geen begrippen die vertrouwen opwekken, of de indruk wekken dat het om een stabiel beleid gaat. Deze drie termen komen echter steeds vaker voor in verband met het binnenlandse en buitenlandse beleid van de Verenigde Staten. Leugens over massavernietigingswapens in Irak, desinformatie en censuur in de media. Oorlog in Afghanistan en Irak, en dreigende taal aan het adres van Iran en Syrië. De VS is zich bewust van zijn positie als militaire wereldmacht, en technologische koploper. Het land lijkt zich het recht te hebben toegeëigend zich overal ter wereld te mengen in lokale politiek en conflict, onder het mom van de bescherming van de Amerikaanse of internationale belangen. Deze inmenging, die sinds de start van de war on terror steeds ingrijpender lijkt te worden, kan verschillende vormen aannemen. Zowel binnen als buiten de VS lokt een dergelijke politiek uiteraard reacties uit. De dominantie van de VS binnen de wereld is momenteel een feit, maar de legitimiteit van de door de VS gevoerde politiek kan en moet wel in vraag gesteld worden.

This is a racist and imperialist war. The warmongers who stole the White House (you call them "hawks", but I would never disparage such a fine bird) have hijacked a nation's grief and turned it into a perpetual war on any non-white country they choose to describe as terrorist.

Woody Harrelson is één van de Amerikaanse acteurs (naast Sean Pen, George Clooney e.a.) die kritisch stonden en staan ten opzichte van de huidige buitenlandse politiek die gevoerd wordt door de VS, in casu de oorlog tegen Irak. In oktober 2002 schreef Harrelson een opiniestuk in The Guardian, een van de meer links georiënteerde kranten van Groot Brittannië, onder de titel ‘I'm an American tired of American lies’. De auteur bekritiseert hierin niet enkel de oorlogsstrategieën van de VS in Irak en daarbuiten, maar ook veel breder, de rol van Amerika binnen het globaliseringsproces en de wereldpolitiek. Ook over de binnenlandse situatie schrijft hij enkele scherpe paragrafen.

War

Aangaande de oorlog tegen Irak geeft Harrelson op drie vlakken kritiek. Ten eerste stelt hij in vraag of de VS de oorlog wel om legitieme redenen begonnen zijn. Ten tweede bekritiseert hij de gebruikte strategieën, die aan hun doel voorbij gaan en buiten proportie zijn. Als laatste bekijkt hij meer algemeen de overheidsuitgaven aan defensie.

Legitimiteit is een zeer belangrijke factor in dit soort oorlogen. De publieke opinie heeft weldegelijk een invloed op het gevoerde beleid. Naast de bewering dat de oorlog in Irak onrechtvaardig was, geeft Harrelson vooral kritiek op de initiële strategie van luchtbombardementen en handels- en hulpembargo’s die onvermijdelijk de gewone bevolking meer treffen dan de machthebbers. Proportie is erg belangrijk in de vraag naar legitimiteit. De vraag naar proportie geldt ook voor de overheidsuitgaven aan defensie. De VS geeft meer uit aan militair materiaal dan alle andere landen te samen. “Over the past 30 years, this amounts to more than ten trillion dollars. Imagine that money going to preserving rainforest or contributing to a sustainable economy (as opposed to the dinosaur tit we are currently in the process of sucking dry).”

Lies

Naast de leugens over onder andere massavernietigingswapens, die de oorlog tegen Irak moesten legitimeren, kunnen we nog twee categorieën van leugens onderscheiden. Ten eerste is er de censuur op de media. Deze neemt twee gedaanten aan: de media bieden slechts een zeer beperkt podium voor stemmen van kritiek en alternatieve visies. Hiernaast zien we een zeer eenzijdige berichtgeving, vooral in geval van conflict. “In the US, God forbid you should suggest the war is unjust or that dropping cluster bombs from 30,000ft on a city is a cowardly act. When TV satirist Bill Maher made some dissenting remarks about the bombing of Afghanistan, Disney pulled the plug on him. In a country that lauds its freedom of speech, a word of dissent can cost you your job.”

Ten tweede wordt zelden of nooit een link gelegd met het verleden. De afwezigheid van een historische dimensie maakt elke poging tot conflictanalyse waardeloos en maakt het in stand houden van een slachtofferrol makkelijker. Het gebrek aan goed geschiedenisonderwijs in Amerikaanse scholen zorgt ervoor dat de bevolking dit verzwijgen moeilijk kan doorprikken of vergelijkingen kan maken met precedenten en alternatieven. “The fact is that Saddam Hussein was our boy. The CIA helped him to power, as they did the Shah of Iran and Noriega and Marcos and the Taliban and countless other brutal tyrants. The fact is that George Bush Sr continued to supply nerve gas and technology to Saddam even after he used it on Iran and then the Kurds in Iraq.”

Empire

Uit dit opiniestuk van Woody Harrelson, dat vooral handelt over lies en war, kunnen we ook een kritiek op Amerikaans imperialisme destilleren. De auteur merkt op dat Amerikaanse inmenging in de politiek van de rest van de wereld nefaste gevolgen heeft en heeft gehad voor de plaatselijke bevolking, maar indirect ook voor de Amerikaanse bevolking, wiens belastinggeld gebruikt werd voor het opbouwen van het militaire arsenaal. Terwijl de VS zich het recht heeft toegeëigend overal, op alle niveaus, te interveniëren en zich boven verdragen als nonproliferatie en Kyoto achten, is de binnenlandse situatie echter niet houdbaar en zal er verandering in de binnenlandse en buitenlandse politiek moeten komen. De hedendaagse focus op veiligheid en defensie zal op termijn moeten wijken en er zal meer aandacht moeten komen voor onderwijs en gezondheidszorg, verantwoorde economie en hernieuwbare energie.

Opiniestuk uit The Guardian, 17 oktober 2002

Online op: http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,813189,00.html

Tine Vekemans

After smart weapons, smart soldiers

2007-12-31T11:27:00.000+01:00

Het Amerikaanse leger ondergaat sinds enkele jaren diepgaande hervormingen. In de oorlog tegen het terrorisme in Afghanistan had Rumsfeld het over het afslanken van de legereenheden en het uitbreiden van een intelligent en hoogtechnologisch wapenarsenaal. Via televisie hebben we deze hi-tech uitrusting kunnen bewonderen. Elke soldaat beschikt nu over een bril met een ingebouwd navigatietoestel, de legerhelmen zijn voorzien van een hoofdtelefoon en een communicatiesysteem,… . The Economist vergelijkt terecht de Amerikaanse soldaat met het filmpersonage Terminator. (The Economist, pg. 16)

Maar Rumsfeld oogstte maar weinig succes met zijn hervorming. De Taliban was snel uitgeschakeld in Afghanistan en Saddam Hoessein lag al even snel onderuit in Irak, maar dat was dan ook het enige succes dat de Amerikaanse troepen konden rapporteren. Feit is dat nu, in 2007, beide landen een grote puinhoop zijn die getuigen van slecht strategisch inzicht en foute beslissingen. Ook Amerika beseft dat ondertussen en voor een tweede keer op korte tijd moet het leger hervormd worden. Terug meer manschappen en minder technologie.

Het probleem zit hem in de aard van het conflict. Beide landen worden gedestabiliseerd door opstanden. Die zijn het gevolg van milities die eerder op lokaal niveau dan op nationaal niveau werken en die moeilijk te traceren zijn. Hoe herken je een zelfmoordterrorist en hoe voorkom je zulke aanslagen? Het zijn kleine oorlogen, die reeds vaak in de geschiedenis zijn voorgekomen, maar die nog niet vaak door het Westen zijn gewonnen. Dit type oorlog is wat men wel eens de vierde generatie oorlogsvoering noemt en werd ons door Martin Van Creveld reeds in het begin van de jaren 1990 voorspeld als zijnde het type oorlog van de toekomst.

Deze opstanden vragen voor bijzondere acties of ‘counter-insurgencies’. Bovendien vinden deze conflicten plaats in een geglobaliseerde en geïnternationaliseerde omgeving, wat de zaken er niet gemakkelijker op maakt. The Economist verwijst naar een uitspraak van het hoofd van het Britse leger, Richard Dannatt. “Modern wars are complex affairs conducted among the people and in the spotlight of the media and in the shadow of international lawyers.” (pg. 33) Door de aard van de huidige oorlogen en de globalisering en internationalisering is het moeilijk geworden oorlogen te winnen zonder politieke schade op te lopen in eigen land en de rest van de wereld.

Tijd dus voor een nieuwe wind in het Pentagon. Vooraanstaande personages in dit nieuwe oorlogsdenken zijn onder andere John Nagl en David Petraeus, die beide topfuncties bekleden in het Amerikaanse leger (de laatste staat aan het hoofd van de oorlog in Irak). Beide mannen pleiten voor ‘armed social work’ (pg. 16) Het leger moet niet meer alleen een land vernielen, ze moeten het ook weer kunnen heropbouwen. In zijn handleiding voor het Amerikaanse leger heeft Petraeus deze nieuwe aanpak neergeschreven die voornamelijk wordt gekarakteriseerd door geduld en een zachte aanpak met oog voor ontwikkeling van beide landen. Dit om de mensen weer vertrouwen te geven in het Amerikaanse leger en zo de milities te isoleren. Zonder de steun van de bevolking zijn die laatste immers erg zwak. Nagl legt ook de nadruk op een internationale samenwerking en dit in de vorm van een advieskorps van 20 000 manschappen die snel over de hele wereld kunnen worden ingezet en die samenwerken met lokale legerdiensten waar nodig. Dit pleidooi voor heropbouw en ontwikkeling kan alleen maar aangemoedigd worden.

Ook Peter Chiarelli, adviseur van Robert Gates (opvolger van Rumsfeld), raadt een koerswijziging aan. Hij legt de nadruk op het uitbouwen van de USAID, wat zeker geen slechte zaak zou zijn. Toch moet men hier opletten. Recent is USAID volledig onder de bevoegdheid van buitenlandse zaken gekomen waardoor ontwikkelingssamenwerking nu in dienst staat van het buitenlands beleid. Men kan de vraag stellen of dit wel een goede zaak is. Fondsen zullen vanaf nu voornamelijk gaan naar landen die van strategisch belang zijn inzake de Amerikaanse veiligheid en ontwikkeling zal zo meer in het teken van de war on terror komen te staan. Het moet nauwlettend in de gaten gehouden worden dat gebieden als Midden- en Zuid-Afrika toch nog voldoende hulp ontvangen. Deze gebieden kennen slechts een zeer kleine moslimgemeenschap en het is dus de vraag of Amerika, in haar oorlog tegen het terreur, van plan is om deze gebieden nog de steun te geven die ze verdienen.

Wat deze vooraanstaande manschappen dus allemaal bepleiten is het toepassen van een alomvattende strategie. Zowel militair, politiek, sociaal en economisch moeten deze conflicten aangepakt worden.

Dit Politieke aspect zit hem in het idee om deze kleine oorlogen onrechtreeks op te lossen. Door samenwerking met lokale regeringen wil Amerika haar netwerk van allianties uitbreiden. Door middel van bevriende regimes hopen de VSA meer stabiliteit te brengen. Dit zou succes kunnen hebben, maar toch ook hier schuilt er gevaar. Wat als een regering niet mee wil werken? Wat gebeurt er als een volk democratisch een regering kiest die niet aan de Westerse verwachtingen en voorwaarden voldoet? Amerika heeft een lange geschiedenis van interventies op dit niveau die op weinig respect en goedkeuring kunnen rekenen. Kijk naar de dictaturen die in Latijns-Amerika aan de macht zijn gekomen dankzij de VSA.

Het voordeel van een samenwerking met bevriende regimes is dat zij veel langer de strijd tegen opstandelingen kunnen volhouden. Amerikaanse troepen zijn niet meer bereid lange perioden in het buitenland door te brengen, ook de bevolking wil geen oorlogen die jaren aanmodderen. Max Boot, auteur van het boek ‘War Made New’ zegt hierover: “The problem is that Western armies lose the will to maintain imperial domination.” Door samenwerking op met lokale elite kan dit probleem omzeild worden. Bevriende regimes voeren namelijk de strijd zolang als nodig, aangezien hun overleving hier afhankelijk van is.

Tijd is dus iets waarover het Amerikaanse leger niet genoeg beschikt, maar daarnaast is er het geld waar Amerika eveneens een tekort aan heeft. The Economist geeft cijfers. Momenteel gaat er zo’n 4% van het BBP naar defensie. Dit is, in vergelijking met 9% ten tijde van Vietnam en 14% ten tijde van de Koreaanse oorlog, niet veel. Wil Amerika investeren in de heropbouw van Irak en Afghanistan (wat nodig is om deze oorlog uiteindelijk te winnen) dan zal veel meer geld moeten worden vrijgemaakt.

Na zes jaar ellende in het Midden-Oosten, lijkt het er dus op dat Amerika haar agressieve oorlogsvoering inruilt voor een strategie rond reconstructie en ontwikkeling. Het hoogtechnologische maakt plaats voor het menselijke. Of zoals The Economist het stelt, ‘brains’ in plaats van ‘bullets’.

Gudrun Mostmans

The Economist, After smart weapons, smart soldiers, (2007), The Economist, vol. 385, n° 8552, pg 16 en pg 33-35.

So much for the New Rome

2007-12-31T09:31:00.000+01:00

So much for the New Rome.

-Stephanie Ceulemans

Is het Amerikaanse rijk in verval? In The Guardian, een Britse krant, publiceerde socioloog Anthony Giddens een artikel, waarin hij het einde van het Amerikaanse rijk voorspelt. Tegenover dit krantenartikel plaats ik een artikel, geschreven door Michael Cox, professor internationale relaties aan “London School of Economics and Political Science.”
Algemeen stelt Giddens dat het Amerikaanse imperium niet lang meer zal bestaan. Giddens is niet de eerste om dit te stellen. Het verval van de Verenigde Staten is de laatste jaren een zeer populair thema geworden. Bij het begin van de 21ste eeuw schreeuwde iedereen nog “de grootheid van de Verenigde Staten” van de daken(Cox, 2007, p.6). De oorlog in Irak heeft ondermeer gezorgd voor een complete verandering in denken. Nu lijkt iedereen overtuigd van het nakende einde van het Amerikaanse rijk. Michael Mann (geciteerd in: Cox, 2007, p.6) stelt de Verenigde Staten voor als het eerste rijk in de geschiedenis, dat zal falen. Paul Krugman (geciteerd in: Cox, 2007, p.6) klaagt de huidige politiek van de Amerikaanse regering aan. Een onverantwoordelijk gevaarlijk buitenlands beleid en een economisch beleid, dat enkel de rijken ten goede komt, wordt goedgepraat door conservatisme, traditionele waarden en geloof. De fundamenten van de republiek zijn aangetast. Volgens Chalmers Johnson (geciteerd in: Cox, 2007, p.7) is de Verenigde Staten zo goed als dood. Anthony Giddens staat dus niet alleen wanneer hij de wereld wil waarschuwen voor het einde van het Amerikaanse tijdperk. Eén van de wortels van dit doemdenken over Amerika is de theorie dat een rijk eerst glorieert en dan verdwijnt. Zo is het ook gebeurd met Rome, de Britten en de Spanjaarden. Dit zou volgens Gibbon (geciteerd in: Cox, 2007, p.5), een 18de eeuwse historicus, een ongeschreven wet zijn voor een rijk.
Enkele jaren geleden, werd er nog voluit gedebatteerd over het wel of niet bestaan van een “Amerikaans imperialisme.” Het tij kan snel keren. Zowel op militair vlak als op het cultureel vlak, is de Verenigde Staten sterk achteruitgegaan. Militair gezien, worden de grenzen van de Amerikaanse militaire macht stilaan zichtbaar. De oorlog in Irak en Afghanistan zijn hiervan een voorbeeld. Amerika heeft daar laten zien dat ze niet in staat zijn politieke en sociale stabiliteit te creëren. Kan de militaire macht van de Verenigde Staten werkelijk in vraag gesteld worden? Hoewel er inderdaad problemen rijzen omtrent de situaties in Afghanistan en Irak, op militair vlak blijft de Verenigde Staten ongetwijfeld de sterkste. Militair zijn ze over de hele wereld vertegenwoordigd. Met hun wapenarsenaal valt niet te concurreren. Geen enkel land spendeert meer aan defensie dan de Verenigde Staten.
Economisch gaat het de Amerikanen met een vrije markteconomie nog steeds voor de wind. Hier ook beginnen de eerste problemen op de voorgrond te komen. De Verenigde Staten worden immers op economisch gebied bedreigd door Azië met landen zoals China en India, die de laatste jaren een enorme economische groei gekend hebben. Men kan niet langer de groei van de Aziatische tijgers ontkennen, maar kunnen ze werkelijk de concurrentie met de Verenigde Staten aan? Japan bijvoorbeeld heeft de laatste jaren een geweldige economische groei gekend (Cox, 2007, p.8). Het land komt echter uit een depressie, die tien jaar geduurd heeft. Daarnaast is er geen enkel teken dat Japan ook maar enige bedoeling zou hebben om te concurreren met de Verenigde Staten. Ze blijven voorlopig overtuigd met de Amerikanen samenwerken. China zou ook wel eens sterker kunnen worden dan de Verenigde Staten. De Chinezen blijven echter de Amerikanen geruststellen dat ze de Amerikaanse positie in Azië niet zullen ondermijnen. Economisch gezien, verkiezen alle landen ter wereld nog steeds om met de Verenigde Staten samen te werken in plaats van de concurrentie met Amerika aan te gaan.
Volgens Gibbens is Amerika verzwakt, wat zijn dan de gevolgen voor de rest van de wereld? Dit zou kunnen zorgen voor een versterking van de internationale gemeenschap, moesten er hier niet ook problemen zijn. De internationale organisaties bevinden zich immers ook in een crisis. Na het einde van de Koude Oorlog hoopte de wereld dat de Verenigde Naties eindelijk haar mandaat zou vervullen, namelijk dat ze de wereld in goede banen zou leiden (Pulcifer, 2003). Sinds de jaren ’90 zijn de meeste landen ervan overtuigd dat de Verenigde Naties een politiek instrument van de Verenigde Staten zijn. De Verenigde Staten zou met hun militaire en politieke macht individuele staten kunnen overtuigen om steeds Amerika te volgen. Dit zou bovendien in het nadeel van de Verenigde Staten kunnen spelen in de toekomst. Door het slecht functioneren van de Verenigde Naties, gaan andere staten zich misschien geneigd voelen om zich te verzetten tegen Amerika, economisch of militair.
In deze donkere tijden, hoopt Giddens dat een nieuwe Amerikaanse regering misschien de schade wat kan herstellen en andere standpunten zal innemen dan de huidige regering wat betreft grote internationale problemen zoals de opwarming van de aarde en de nucleaire proliferatie. Giddens denkt niet dat de wereld beter en veiliger zal zijn zonder het leiderschap van de Verenigde Staten. De Europese Unie is immers niet in staat om de rol van internationale politieman over te nemen. Hoe zullen we dan allemaal overleven? Het is dus aan een nieuwe regering om de Verenigde Staten te redden. Het huidig beleid van de Verenigde Staten kan men dus relativeren. Amerika is meer dan George W. Bush en (Cox, 2007, p.8). Er zal een nieuwe president komen en uiteindelijk zullen de Amerikanen zich terugtrekken uit Irak. Niemand kan langer ontkennen dat de Amerikanen serieuze problemen kennen, maar het einde van het Amerikaans tijdperk lijkt nog ver weg.

Giddens A./The Guardian.(15 november 2006). So much for the New Rome Geraadpleegd op 30 december 2007 op
http://commentisfree.guardian.co.uk/anthony_giddens/2006/11/post_635.html

Referenties:
- Cox M.(2007) Still the American Empire Political Studies Review, 5, 1-10.
- Pulcifer A./Yellow Times ( 24 april 2003) US Hegemony: The Dynamics of Global Power

Geraadpleegd op 30 december 2007 op

http://www.globalpolicy.org/unitedstates/unpolicy/gen2003/0424ushegemony.htm

Beeldmateriaal: Amerika-Rammstein: Amerikaanse dominantie en imperialisme

2007-12-31T09:29:00.000+01:00

Het nummer ‘Amerika’ van de Duitse band Rammstein handelt over de effecten van globalisering en dan vooral de verspreiding van Amerikaanse en Amerikaans geïnspireerde cultuur, producten en waarden. In de videoclip die bij het nummer hoort zien we hoe deze amerikanisering van de wereld zich verspreidt en hoe er weerstand tegen geboden wordt. Afrikaanse stammen eten pizza en kijken Amerikaanse televisie, Aziaten eten hamburgers en roken sigaretten. Afgaande op de tekst kunnen we enkele belangrijke punten van kritiek op de dominantie van de VS in de wereld onderscheiden.

Culturele diversiteit en cultureel imperialisme

We're all living in America,
Coca-Cola, Wonderbra,
We're all living in America,
Amerika, Amerika.

Globalisering en dan vooral de ontwikkeling van de geglobaliseerde wereldmarkt zijn versneld door een verhoogde mobiliteit van mensen en informatiestromen. De ontwikkeling en uitbouw van informatietechnologie in het bijzonder is hierbinnen zeer belangrijk geweest. Grote bedrijven profiteerden van deze schaalvergroting en ontwikkelden zich tot multinationals. Westerse en dan vooral Amerikaanse producten, muziek, media, … overspoelen sinds enkele decennia de rest van de wereld. Grote merken als Coca Cola en Pepsi, McDonalds en Nike zijn ondertussen bijna overal ter wereld doorgedrongen. Dit zorgt vaak voor een botsing met plaatselijke culturele gewoontes en waarden. Zoals steeds als het gaat om moderne invloeden heerst er een spanning tussen afwijzen en overnemen. De stroom van de amerikanisering blijkt echter vaak zo overweldigend dat bestaande culturen in de verdrukking raken en zelfs verdwijnen. Het belang van culturele diversiteit is nog onderwerp van discussie, met de globalisten in de ene hoek van de arena en anti- of andersglobalisten in de andere hoek. Een globale cultuur zou volgens sommigen de kans op frictie en conflict zeer verminderen en communicatie en contact bevorderen voor iedereen. Voorstanders van culturele diversiteit benadrukken dan weer dat het bestaan van verschillende culturen van groot belang is, aangezien zo ook een veelvoud aan invalshoeken en denkwijzen in stand gehouden worden. Het samengaan van deze verschillende culturen zorgt uiteraard bij momenten voor frictie, maar is ook zeer verrijkend. De organisatie UNESCO van de Verenigde Naties stelde in 2001 de Universal declaration on cultural diversity op. Op hun website staat het volgende te lezen:

“The ability of societies to enjoy diverse cultures is not only a good thing in itself but has been recognized as an important precondition for social and economic development. For such diversity to exist in a world in which inter-cultural exchange increasingly takes place through trade, strong cultural industries need to grow at a local level in developing countries to ensure diversity of cultural expression.”

Ook UNESCO ziet dus een dreiging in wat Benjamin R. Barber in zijn werk Jihad versus McWorld uit 1995 McWorld noemde. Over deze McWorld gaat het precies in de muziekclip ‘Amerika’: het ontstaan van een uniforme globale cultuur gebaseerd op de Amerikaanse.

Taaldiversiteit en linguistisch imperialisme

This is not a love song,
this is not a love song.
I don't sing my mother tongue,
No, this is not a love song.

Een bijzonder aspect van een verminderde culturele diversiteit is het verdwijnen van talen. Hoewel Mandarijnchinees voor meer mensen de eerste taal is, is het Engels zonder twijfel het wijdst verspreid. In internationale handel is het de meest gebruikte voertaal. De hierboven besproken groeiende verspreiding van Amerikaanse cultuur en producten heeft uiteraard de status van het Engels als wereldtaal enkel verder bevestigd. Het proces van het uitsterven van talen is uiteraard al millennia lang aan de gang (denken we maar aan Sumerisch, Assyrisch, …). Met de koloniale periode gevolgd door de steeds sneller uitbreidende globalisering verdwijnen talen echter steeds sneller.

Meer nog dan culturele diversiteit is taaldiversiteit een zeer moeilijk topic van discussie. Eén wereldtaal is in vele omstandigheden onvoorstelbaar handig, en binnen de context van de geglobaliseerde markt misschien wel een ware must. Taal is echter een zeer belangrijk aspect van cultuur, en het verdwijnen van talen is zo een indicatie van de verminderde culturele diversiteit.

Het politiek-militaire aspect van Amerikaanse dominantie

We're all living in America,
Coca-Cola, sometimes WAR,
We're all living in America,
Amerika, Amerika.

Als enige overgebleven militaire wereldmacht dirigeert de VS ook militaire interventies en politieke sancties. Onder meer door hun veelvuldig gebruik van hun vetorecht in de Veiligheidsraad leeft bij vele mensen het gevoel dat Amerikaanse wil wet is en er weinig meer van het democratische ideaal overblijft dan holle legitimerende retoriek. De tijd van rechtuit koloniseren is dan wel voorbij, maar de VS mengen zich wel steeds meer in de politieke aangelegenheden in bijvoorbeeld het Midden-Oosten en Latijns-Amerika. Onder het mom van het beschermen van de Amerikaanse belangen, of zelfs het algemene belang, worden militaire interventies en campagnes ondernomen aan de andere kant van de wereld. Dit soort militair ingrijpen was tot een eeuw geleden nog ondenkbaar. Recent groeide de kritiek op deze machtsbalans met de opeenvolgende oorlogen in Afghanistan en Irak en zeker toen de VS hun offensief in Irak startten zonder steun van de VN.

Er is geen twijfel mogelijk dat Amerika in de nieuwe wereldorde na de Koude Oorlog als enige supermacht overblijft. Op vlakken als handel, militaire opbouw en technologische ontwikkeling staat de VS aan de top. Het zou ahistorisch en dus fout zijn om deze situatie als onomkeerbaar te bestempelen, of het evolueren naar de McWorld te zien als de enige mogelijke uitkomst van de globalisering. Toch raakt deze clip aan enkele fundamentele kritieken en angsten ten opzichte van de door Amerika geleide globalisering en de door de VS gestuurde wereldpolitiek. Barber plaatst Jihad, als vorm van tribalisme, tegenover McWorld. Het alternatief waar in de hier besproken clip indirect naar gezocht wordt moet zich ergens binnen het spectrum tussen deze twee krachten bevinden.

Clip te vinden op: http://nl.youtube.com/watch?v=4w9EksAo5hY

Bronnen

Barber, Benjamin R., Jihad vs. McWorld, Crown, 1995.

LaFeber, Walter, The Post September 11 Debate Over Empire, Globalization, and Fragmentation in: Political Sciences Quarterly, Vol. 117, Nr 1. 2002.

http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=24468&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

Tine Vekemans

Bespreking “In praise of cultural Imperialism”- D. Rothkopf

2007-12-31T09:21:00.000+01:00

In zijn artikel uit 1997 schrijft David Rothkopf het volgende over globalisering:

“The impact of globalization on culture and the impact of culture on globalization merit discussion. The homogenizing influences of globalization that are most often condemned by the new nationalists and by cultural romanticists are actually positive; globalization promotes integration and the removal not only of cultural barriers but of many of the negative dimensions of culture. Globalization is a vital step toward both a more stable world and better lives for the people in it.”

Verder gaat Rothkopf dieper in op deze negatieve dimensies van cultuur. Bouwend op de 'botsende beschavingen'-these van Samuel Huntington schetst hij de relatie tussen cultuur en conflict. De conflicten van de twintigste eeuw kunnen worden ingedeeld in verschillende groepen: religieus, etnisch en cultureel. Een mogelijke vierde groep zijn quasiculturele conflicten, waarbij een met culturele elementen verrijkt discours wordt gebruikt om legitimiteit te vergroten. In al deze categorieën speelt cultuur een belangrijke rol, zo stelt Rothkopf. De slachtoffers in de conflicten en genociden van de voorbije eeuw waren slachtoffers van cultuur.

“One million Armenians; tens of millions of Russians; 10 million Jews, Gypsies, and homosexuals; 3 million Cambodians; and hundreds of thousands of Bosnians, Rwandans, and Timorese all were the victims of "culture".”

Rothkopf gaat verder met een analyse van cultuur en verdeelt culturele verschillen in twee groepen: onschadelijke verschillen die geen aanleiding geven tot frictie enerzijds en verschillen die conflict uitlokken en dus overbrugd moeten worden anderzijds. Globalisering kan dit overbruggingsproces versnellen. De snelle technologische vooruitgang en dan vooral op het vlak van media, transport en informatica, zorgt ervoor dat we veel meer en makkelijker in contact komen met elementen uit andere culturen. De Verenigde Staten van Amerika spelen vandaag een leidende rol in dit proces. Niet iedereen is daar tevreden mee. Vele landen, niet enkel Iran en China, maar ook tot op zekere hoogte Frankrijk en Canada, hebben pogingen ondernomen de stijgende Amerikaanse culturele invloed enigszins aan banden te leggen.

“These governments are the heirs of King Canute, the infamous monarch who set his throne at the sea's edge and commanded the waves to go backward. The Soviet Union fell in part because a closed society cannot compete in the Information Age. These countries will fare no better.”

De cultuur van de globalisering, bepaald door Amerika, behelst ook de cultuur van de wereldmarkt. Hiermee hangt ook een vorm van global (of toch supranational) governance samen. Rothkopf ziet de evolutie naar een geglobaliseerde wereld onder leiding van de VS als onontkoombaar. De naties die deze evolutie tegenwerken, zullen verdwijnen omdat er tegen deze stroming naar een global culture niet te vechten valt.

Aangezien de VS de leidende rol hebben in het globaliseringsproces, hebben ze er alle belang bij om de global culture zo veel mogelijk af te stemmen op de Amerikaanse. Engels wordt de voertaal, globale waarden en wetten moeten overeenstemmen met de Amerikaanse, …

Rothkopf stelt dat de VS zich, als enige overgebleven militaire supermacht en onbetwist leider in de informatietechnologie, moet laten leiden door haar belangen.

“Americans should not shy away from doing that which is so clearly in their economic, political, and security interests-and so clearly in the interests of the world at large. The United States should not hesitate to promote its values. In an effort to be polite or politic, Americans should not deny the fact that of all the nations in the history of the world, theirs is the most just, the most tolerant, the most willing to constantly reassess and improve itself, and the best model for the future.”

Zo formuleert de auteur globalisering als alternatief voor de 'botsende beschavingen'-these. Door een verschil te maken tussen onschadelijke cultuurcomponenten en cultuurcomponenten die aanleiding geven tot frictie en conflict, komt Rothkopf tot een model dat een rooskleuriger toekomstperspectief geeft dan dat van Samuel Huntington en tegelijkertijd de vrees voor een volledig geüniformiseerde globale samenleving tegenspreekt. Culturele verschillen op het vlak van eetgewoonten, feesten, rituelen en muziek mogen blijven bestaan, aangezien ze niet geacht worden aanleiding te geven tot frictie.

Naar mijn gevoel vormt David Rothkopf in dit artikel een soort synthese van de ideeën van Samuel Huntington en Francis Fukuyama. Aan de ene kant ziet hij cultuur als de belangrijkste bron van conflict in de wereld vandaag, maar aan de andere kant ziet hij het machtsoverwicht van Amerika als een soort indicatie dat het Amerikaanse systeem de anderen overwonnen heeft en zo de enige valabele optie vormt voor een globaal systeem. Bij beide kanten kunnen we enkele bedenkingen maken.

In zijn indeling van verschillende soorten conflict stipt Rothkopf slechts kort een potentiële vierde conflictcategorie aan, namelijk die van de quasiculturele conflicten. Ik denk dat hij voorbijgaat aan de draagwijdte van deze groep. Gaan niet vele, om niet te zeggen de meeste, conflicten nog steeds om machtsverhoudingen, ongelijkheid of toegang tot grondstoffen? Culturele elementen zijn inderdaad steeds veelvuldig aanwezig in het discours in tijden van conflict, maar bij een diepgaandere analyse van de oorzaken van de frictie blijken religie, etniciteit en andere puur culturele elementen in het discours zelden meer te zijn dan legitimatiestrategieën.

Of globalisering enkel Amerikaans gestuurd kan zijn is onderwerp van veel discussie. In Rothkopfs betoog zijn genoeg argumenten vervat die verklaren waarom Amerika de leidende rol binnen het globaliseringsproces heef, en een logisch gevolg hiervan is dat de Amerikaanse cultuur een belangrijke invloed uitoefent en zal uitoefenen op de rest van de wereld. Of militaire en technologische superioriteit noodzakelijk een indicatie zijn van culturele superioriteit is hier echter nog maar de vraag.

David Rothkopf, "In Praise of Cultural Imperialism?" Foreign Policy, Number 107, Summer 1997, pp. 38-53

on-line op: http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/protected/rothkopf.html

Tine Vekemans

Disinformation : The Use of False Information

2007-12-30T22:13:00.000+01:00

In zijn artikel onderscheidt James Fetzer verschillende soorten van desinformatie :

- Men kan opzettelijk slechts een deel van de beschikbare informaties selecteren.

- Men kan bewijzen verzinnen.

- Men kan een geschipperd beeld van hinderlijke argumenten of onderzoeken aangeven.

- Men kan de auteurs of de uitgever van diezelfde onderzoeken bekritiseren.

- Men kan belangrijke tegen argumenten negeren.

De auteur onderstreept dat desinformatie gebruikt wordt om een specifiek doel te bereiken. Onder de leugen ligt er een verborgen agenda. Ter conclusie geeft Fetzer een algemene definitie van desinformatie : “the deliberate dissemination of false information by persons who may or may not receive compensation but who have a specific agenda to counter truth. To call someone “an agent of disinformation” implicates both them and their agenda.”

Waarom is het van groot belang om de omtrekken van desinformatie te leren kennen ? Als jullie het voorbeeld van de oorlog in Irak nemen, komt het antwoord op deze vraag van zichzelf. We zijn allemaal betrokken bij desinformatie. Elk dag in de media krijgen we de samenvatting van de grootste actualiteitsfeiten en vooral de actualiteit uit invloedrijke landen. Omdat journalsisten wenig tijd hebben om hun echte beroep uit te oefenen (onderzoeken) voldoen zij zich met de herhaling van de woorden van de ene en de andere. Als men elk dag op het televisie scherm ziet dat de Verenigde Staten goeie redenen hebben om Irak aan te vallen, wordt deze informatie meer en meer waarschijnlijker. Hier breekt onze verantwoordelijkheid aan. Desinformatie is een wapen dat op de publieke opinie is gericht. Wie geraakt wordt, verliest zonder het te weten een deel van zijn burgerlijke verplichtingen. Want in onze democratische maatschappijen is de bevolking het grootste tegenwicht van de economische en politieke nomenclatura. De bevolking moet zijn rol spelen en aandachtig blijven voor de gespannen valstrikken. Volgende goede raadgevingen kunnen helpen in de strijd tegen desinformatie.

- De geschiedenis kennen is één van de voorwaarden om over de waarachtigheid van toespraken te kunnen oordelen. Het verleden biedt ons nuttige elementen om de huidige toestanden en de toekomstige acties uit te leggen.

- Het opzoeken van een zoveel mogelijk aantal bronnen is noodzakelijk. Zo zullen de verschillende standpunten van de partijen in het geding komen. Dat kan onze kennis van een problematiek versterken.

- Desinformatie wordt gekenmerkt door het bestaan van een agenda. Dankzij de twee eerste raadgevingen is er al wat materiaal voorradig om zich de juiste vragen te stellen. Heeft een groep mensen er zelf belang bij om een specifieke beleid te voeren ? Ofwel zou de geplande interventie van algemene nut zijn ? Wees niet passief !

- Discussiëren met vrienden (of wie dan ook) over onze gedachten of onze allerlaatste ontdekkingen draagt bij tot een objectief beeld van de problematiek. Een sociale band tussen elkaar behouden leidt ook tot een versterking van de macht van de bevolking.

- Nog dit : als iets te eenvoudig lijkt, ga verder in uw onderzoeken.

Renaud Deworst

FETZER, James (2004), Disinformation : The Use of False Information.

Les pros de la propagande

2007-12-30T22:08:00.000+01:00

Wat is slechter dan oorlog voeren ? Een oorlog voeren zonder de steun van de bevolking ! Reeds voordat soldaten hun families verlaten en ook terwijl zij vechten tegen de vijand en nadat zij thuis teruggekomen zijn, speelt zich tegelijkertijd een totaal andere strijd af in de “public relation” kantoren, onderzoekscentra (think tanks) en pas opgerichte lobby’s. Deze laatsten achtervolgen maar één doel : de oorlog verkopen.

Het artikel van Vincent Jauvert, journalist bij het Franse weekblad “Le Nouvel Observateur”, beschrijft de marketing rond de oorlog in Irak. In het proces om de massa’s te overtuigen van het goede doel van deze oorlog waren heel wat actoren bij betrokken die hun rol ieder op hun beurt hebben gespeeld. Hun werkwijze kan in drie achtereenvolgende stappen verdeeld worden.

Eerst en vooral heeft een nieuwe lobby ervoor gezorgd dat een wereldwijd debat ontstond over de noodzaak van een verschuiving van het regime. Eind 2002 werd het “Committee for the Liberation of Iraq” opgericht. De omverwerping van Saddam Hussein bevorderen, was de officiele doelstelling van het comité dat bestond uit intellectuelen, industrielen en politucus (onder wie de plus à droite persoonlijkheden van de Republikeinse Partij). De organisatie die een woonruimte naast The Congress in Washington had gevonden, nodigde journalisten, raadsmannen van de President en specialisten van het Midden-Oosten uit om hun visie over Irak te verspreiden. De gebruikte argumenten waren steeds in dienst van de oorlogszuchtige theoriën van dit lobby maar ontbraken niet aan de wetenschappelijke basis. Het ironisch genoemd “Committee for the Invasion of Iraq” werkte samen met ultraconservatieve onderzoekscentra (think tanks) die dezelfde ideeën verdedigden. Het probleem was dat het lobby en zijn medewerkers slechts een deel van de beschikbare informaties selecteerde. Dit leek meer op propaganda. Als men hierop achteruitkijkt, blijkt deze beschuldiging niet onvoorstelbaar. In vroegere tijden heeft de oprichting van lobby’s al goeie resultaten opgeleverd, bij voorbeeld vóór het eerste Golfoorlog. De aanpak van de toenmalige drukkingsgroep (Citizens for a Free Kuwait) was dezelfde als het “Committee for the Liberation of Iraq”. Het is al lang bewezen dat de leden van dat lobby verkeerde of zelfgemaakte inlichtingen hebben verspreid.

Naast de lobby’s en als tweede fase in het plan komt een officiele instelling in actie : the Office of Global Communications. De office coördineerde en versterkte de berichten (of de propaganda) van de Amerikaanse administratie. Met weapons of mass communication had het de opdracht om de hele wereld te overtuigen dat Irak beschikte over weapons of mass destruction.

De derde stap is alleen noodzakelijk als er nog twijfelachtige publieke opinies blijven bestaan. Hier zijn alle middelen veroorloofd : demonstraties op de been zetten (ook in het buitenland) of valse getuigenissen aan het licht brengen. Dat was het job van de Office of Strategic Influence die met de Pentagone verbonden was. Zijn officiele leven was kortstondig maar clandestiene acties blijven duren.

Wat een doeltreffende tactiek ! De Bush administratie heeft nooit kunnen bewijzen dat Irak een onmiddelijke gevaar voorstelde. Dankzij een goed voorbereide mediatische campagne heeft de President toch aan het langste eind getrokken. Zijn leugens hebben hem genoeg steun van de bevolking en van verschillende landen bezorgd. Hoe is dat mogelijk ? Wil Bush dit soort vrijheid in Irak vestigen ? Is dat democratie ofwel pseudocratie ?

De Boys zijn nu al een paar jaren aanwezig in Irak en steeds minder mensen geloven de President. Maar het kwaad is geschied en niet alleen in Irak. De media, vooral in de Verenigde Staten maar ook in andere Westerse landen, hebben hun rol van waakhonden niet gespeeld. Zij hebben de propaganda van Bush zonder verdere gemoedstoestanden verspreid. De vierde macht is een deel van zijn geloofwaardigheid kwijt. We kunnen ons trouwens afvragen of kranten, radio en televisie nog de onontbeerlijke taak van tegenwicht kunnen opeisen.

Renaud Deworst

http://hebdo.nouvelobs.com/hebdo/parution/p20030213/dossier/a120395-les_pros_de_la_propagande.html

The New American Militarism

2007-12-30T18:14:00.000+01:00

The New American Militarism

- Stephanie Ceulemans

http://video.google.nl/videoplay?docid=1260516895818511114&q=Andrew+Bacevich&pr=goog-sl

Zijn Amerikanen verknocht aan oorlog? Het “Amerikaans imperialisme”, een term die vandaag erg actueel is, wordt gevoed door hun constante drang naar militaire suprematie. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn de Verenigde Staten continu in oorlog geweest. Waarom streven ze naar militaire macht? Is militair optreden voor de Amerikanen vanzelfsprekend geworden? President George W. Bush kreeg bijvoorbeeld de steun van de bevolking in een referendum, dat gehouden werd na de aanslagen van 11 september 2001( Johnson, 2006, p.13). Iedereen, die betrokken zou zijn geweest bij de aanslagen, mocht aangevallen worden door de Verenigde Staten waar ook ter wereld, zonder rekening te houden met internationale legitimiteit of met de soevereiniteit van landen. Is er sprake van Amerikaans militarisme? Ontelbare beeldfragmenten, artikels, etc. kan men terugvinden rond het thema “Verenigde Staten en militarisme.” Ik heb echter gekozen voor een lezing door professor Andrew J. Bacevich, die zijn boek “The New American militarism How Americans are seduced by war” voorstelt op 4 mei 2005 voor The World Affairs Council in San Francisco, California. The World Affairs Council (www.itsyourworld.org) is een non-profitorganisatie omtrent internationale relaties, gesticht in 1947 naar aanleiding van het stichten van de Verenigde Naties in 1945. Andrew J. Bacevich is professor internationale relaties aan de universiteit van Boston.
Bacevich meent dat het “Nieuwe Amerikaans Militarisme” een obsessie is voor alle Amerikanen, zowel voor liberalen als voor republikeinen. Er zijn inderdaad factoren die steeds meer op een Amerikaans militarisme wijzen. Generaal Tommy Franks, gezagvoerder van de Amerikaanse inval in Bagdad stelde dat een volgende terreuraanval zou leiden tot een meer militaire regeringsvorm in de Verenigde Staten (Johnson, 2006, p.14).Volgens Bacevich lagen de gebeurtenissen van 11 september 2001 echter niet aan de basis van dit militarisme, in tegenstelling tot vele Amerikaanse critici. Het Amerikaans militarisme bestaat echter langer dan september 2001. Vanaf het einde van de 19de eeuw zijn de Verenigde Staten erg veel in oorlogen betrokken geweest. Doorheen het bestuur van de voorgangers van president Bush, is dit “militarisme”gegroeid. Bacevich is wel conservatief ingesteld en gelooft in de noodzaak van het leger. Een nieuwe vorm van militarisme manifesteert zich echter in de Verenigde Staten. Dit militarisme wordt allereerst gekenmerkt door de te hoge verwachtingen, wat betreft de efficiëntie van het leger. Ten tweede is er de militaire macht als meetinstrument voor internationale grootheid. Ten derde is er het geromantiseerd beeld van de soldaten. Wat betreft de te hoge verwachtingen die door de Amerikaanse bevolking worden gesteld, kan men terug in de geschiedenis gaan. De oorlog in Vietnam duurde langer dan verwacht en uiteindelijk verloren ze een lange en slopende strijd. Een kleine halve eeuw later, bevrijden de Amerikanen Irak van het wrede dictatoriaal bestuur van Saddam Hoessein. De prijs die men moest en nog steeds moet betalen voor Operation Iraqi Freedom is zeer hoog. Ten tweede, is militaire macht een pronkstuk voor internationale erkenning? Gelooft de Verenigde Staten dit zelf? Sinds het einde van de 20ste eeuw bleven ze toch hun wapenarsenaal uitbreiden. Dit is echter nutteloos omdat geen enkel ander land nog in staat is om het tegen hen op te nemen. Bovendien spenderen de Amerikanen meer aan defensie dan alle landen in de wereld samen. Dit is nog nooit eerder in de geschiedenis gebeurd. Daarnaast is er het geromantiseerd beeld van de Amerikaanse soldaten. Er zijn immers talrijke video’s, website’s, enz. op het internet te vinden die de Amerikaanse soldaat verheerlijken. Een artikel “The truth about Jessica” op de website van de Britse krant The Guardian (2003, 15 mei) brengt het verhaal van soldaat Jessica Lynch, die op heldhaftige wijze zou bevrijd zijn van de Irakezen door de Amerikaanse troepen in 2004. Jessica Lynch werd thuis als een heldin onthaald. De media ging zelfs zo ver dat NBC een TV-film over haar gemaakt heeft “Saving private Lynch.” Maanden later, ontdekten BBC-journalisten dat het verhaal niet helemaal bleek te kloppen. De argumenten van Bacevich houden steek. Toch zijn er twijfels omtrent een opkomend “militarisme” binnen de Verenigde Staten. Ten eerste blijkt het leger toch niet zo populair te zijn, wanneer men enkele statistieken bekijkt (Desch, 2006). Nog nooit is het aantal jongeren, die zich aanmelden bij het leger, zo laag geweest. Tijdens de Tweede Wereldoorlog streed ongeveer tien percent van de Amerikaanse bevolking mee in het leger. Tijdens de Koude Oorlog was dat 2 percent, nu is dat slechts 0.5 percent. Er moet steeds een onderscheid gemaakt worden tussen militarisme, wat de verheerlijking van oorlog betekent en “het militaire”, het in staat te zijn om ten oorlog te gaan. Houdt Bacevich hier voldoende rekening mee? Er bestaat misschien wel zoiets als Amerikaans militarisme, maar dan wel in een maatschappij waarin steeds minder en minder belang wordt gehecht aan het ten strijde trekken voor je vaderland. Tenslotte, zijn de Amerikanen zich wel bewust van een opkomend militarisme? Of willen ze het niet weten? Johnson (geciteerd in: Bellamy Foster en McChesney, 2004) stelt dat de meeste Amerikanen niet willen aanvaarden dat de Verenigde Staten de wereld in haar greep heeft. Zij hebben de militaire macht. Ze zijn er zich niet bewust van of willen niet weten dat Amerika imperialistisch is. Sinds de problemen in Irak, groeit de kritiek , komende van Amerikaanse burgers, elke dag. Ten tijde van de oorlog in Vietnam, hadden de Amerikanen er ook op een bepaald moment genoeg van. In hoeverre staat de Amerikaan eigenlijk achter dit militarisme?
Algemeen worden de standpunten van Bacevich omtrent militarisme positief onthaald. Ongetwijfeld is er een sterk Amerikaans militarisme aanwezig. Zowel critici, politici, als de gewone burgers kunnen dit niet langer ontkennen. In films wordt oorlog verheerlijkt. De Amerikaanse media speelt ook een uiterst grote rol. Zo worden er zelden foto’s of feiten vrijgegeven aan het publiek over het aantal burgers die gedood worden door Amerikaanse troepen (Johnson, 2006, p.30). Op de redactie van een dagblad uit Florida werden er in oktober 2001 instructies gegeven aan hun journalisten. Geen foto’s van burgersslachtoffers van de oorlog in Afghanistan mochten gebruikt worden op frontpagina. Verhalen over vermoorde burgers mochten slechts verder in de krant aan bod komen.
Volgens Bacevich lijkt de militaire suprematie een instrument geworden voor het verspreiden van “the American way of life”, voor het verspreiden van “democratie.” Bacevich quoteert socioloog C. Wright Mills, “The only accepted plan for peace is a loaded pistol.”

Referenties:

Bellamy Foster J. en McChesney R. W. (2004). The American Empire: Pax Americana or Pox Americana? Monthly Review, 56 (4)

Desch M. (2006). Civil-Militarism: The Civil origins of the New American Militarism Orbis, 50 (3), 573-583.

Johnson, C. (2006). Nemesis. The last days of the American Republic. New York: Metropolitan books.

The Guardian Unlimited (15 mei 2003) The truth about Jessica. Geraadpleegd op 27 december 2007 op http://www.guardian.co.uk/Iraq/Story/0,2763,956255,00.html

The World Affairs Council. Geraadpleegd op 30 december 2007 op www.itsyourworld.org

Noot: Indien er problemen zijn met het bekijken van de video via Google Videos, kan je een audioversie terugvinden op de website van de The World Affairs Council
http://wacsf.vportal.net/

New Rome, New Jerusalem

2007-12-30T13:28:00.000+01:00

New Rome, New Jerusalem

-Stephanie Ceulemans

Rome was één van de grootste rijken in de geschiedenis. Na Rome kwamen ondermeer de Britten, de Fransen en Spanjaarden. En toen was er de Verenigde Staten. Reeds sinds de jaren ’60 is de term “Pax Americana” , in navolging van de “Pax Romana” van keizer Augustus, ons niet meer vreemd. Andrew J. Bacevich is professor internationale relaties aan de universiteit van Boston. Sebastian Mallaby is auteur van “After Apartheid: The Future of South Africa (1992)” en journalist bij The Washington Post. In het artikel “New Rome, New Jerusalem” zoeken zij naar de oorsprong van “Pax Americana.” Wat zijn de uitdagingen en welke prijs zal hiervoor betaald worden? Inleidend wordt het unieke van de Verenigde Staten benadrukt. Bacevich en Mallaby stellen aanvankelijk dat de Verenigde Staten nooit kolonies heeft gehad. Wel wordt er verwezen naar de “indirecte invloed” die Amerika zou hebben op andere landen. Heeft de Verenigde Staten nooit gekoloniseerd? Het expansionisme van de Verenigde Staten sinds de 19de eeuw is informeler dan de kolonies van het Britse imperium (Gindin en Panitch, 2003, p 11). Het blijft echter een vorm van kolonisering. Sinds de 19de eeuw wordt het transport van Amerikaanse goederen beschermd in Latijns-Amerika. Daarnaast zijn er ook Puerto Rico, Filippijnen en Hawaï, zijn of waren dit geen kolonies?
Vervolgens stellen de auteurs dat hun land meer uit is op het “verleiden” van de andere landen tot “the American way of life” dan op het laten gelden van hun militaire macht. Na de Tweede Wereldoorlog was de aantrekkingskracht van de bloeiende Amerikaanse vrije economie inderdaad groot (Gindin en Panitch, 2003, p.9). Het militaire aspect mag echter niet onderschat worden. Bovendien is dit statement, komende van Amerikaans historicus Andrew J. Bacevich, vreemd. In een andere post op deze blog bespreek ik immers een lezing van Bacevich omtrent zijn boek rond het “The new American militarism.” Daarin stelt hij dat de Verenigde Staten graag de wapens gebruiken om de “democratie” te verspreiden.
In navolging van de Europese rijken, is er nu de “Pax Americana.” De “Pax Americana” staat echter in het teken van vrijheid. Thomas Jefferson sprak over “een rijk van vrijheid.” Is de Verenigde Staten werkelijk “een imperium van vrijheid?” Is de link tussen de Verenigde Staten en vrijheid zo vanzelfsprekend? Ze verkondigen de democratie, vrijheid en het individualisme. Volgen de Amerikanen echter zelf deze waarden? De oorlog in Irak is een goed voorbeeld. In een andere post op deze blog heb ik het voorbeeld besproken van een dagblad uit Florida (Johnson, 2006, p.30). Daar werden de journalisten begin 2004 aangespoord zo weinig mogelijk de burgerslachtoffers van de oorlog te vermelden in de krant. Is dit vrijheid?
Amerika zal de wereld “leiden” naar vrijheid en democratie. Zij die tegen de Verenigde Staten zijn, zijn tegen vrijheid. 11 september 2001 heeft deze gevoelens versterkt. “They hate our freedoms.” zei George W. Bush. Misschien hebben de aanslagen wel iets te maken gehad met de manier waarop de Verenigde Staten de globale macht opeisen. In hoeverre erkennen de regeringsleiders van de Verenigde Staten zelf hun globale suprematie? Wilden de regeringsleiders de bevolking afleiden van de gevolgen van imperialisme. Pas naar het einde toe van de 20ste eeuw kwam het “Amerikaans imperialisme” steeds meer op de voorgrond(Gindin en Panitch, 2003, p 3). Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright stelt in 1998, “If we have to use force, it is because we are America. We are the indispensable nation.”Het ontwijken van “imperialisme” kon niet blijven duren.
Bacevich en Mallaby vergelijken het huidige “rijk” van de Amerikanen met het Romeinse Rijk. Blijkt nu dat de Amerikanen anders met hun macht omgaan. Het belangrijkste verschil is dat de Verenigde Staten vooral steunt op een populistische politiek, terwijl de Romeinen prat gingen op hun aristocratische waarden. Zo zouden zij toch trouw blijven aan hun republikeinse waarden, trouw aan hun volk. Is dit werkelijk zo? De huidige Amerikaanse politiek is deels populistisch. Getuige hiervan zijn de vele toespraken van de Amerikaanse president. De Amerikaanse politiek is echter tevens een politiek geworden die angst creëert en extreem patriottisme propageert (Ahmad, 2003, p.60). Zorgt de Amerikaanse overheid er niet voor dat het volk enkel hoort wat ze graag willen horen? Het voorbeeld van de krant uit Florida staaft dit. Zijn dit dan republikeinse waarden? Het streven naar “Pax Americana” zou voor problemen zorgen voor de Verenigde Staten. Eén van deze obstakels is de steun van de Amerikaanse bevolking. Deze steun is echter zeer contigent. De Amerikanen beseffen hun globale macht niet eens. Of ze willen dat de Verenigde Staten de grootste macht ter wereld is, maar een prijs, die ondermeer oorlog betekent, willen ze er niet voor betalen. De Amerikaanse burgers beseffen dat aan de oorlog in Irak een prijskaartje hangt. Het Amerikaanse protest tegen de oorlog in Irak groeit elke dag. Tenslotte is het laatste obstakel van de “Pax Americana” de vrijheid zelve. Vrede en vrijheid zouden bereikt worden zoals de Verenigde Staten het wil. Dit is een contradictio in terminis. Want zo verliest vrijheid zijn betekenis. Vrijheid is geen vrijheid meer, als die bepaalt wordt door een staat. Welke vrijheid is het dan? De Verenigde Staten moeten volgens Bacevich en Mallaby kiezen tussen unilateralisme en multilateralisme. Het is immers makkelijker om in een conflict tussen te komen, wanneer je de steun hebt van de internationale gemeenschap. Het leiderschap van de Verenigde Staten en de internationale legitimiteit moeten gecombineerd worden. Doen ze dit al niet? Tevens Bacevich en Mallaby wijzen hierop. De Wereldbank en de Verenigde Naties worden bijvoorbeeld overheerst door de Verenigde Staten. Bacevich en Mallaby besluiten dat de primaire rol van de Verenigde Staten belangrijk blijft in de wereld en dat dit moet uitgespeeld worden. Het is zo dat de Verenigde Staten het sterkst staan in de wereld, maar zal dit ook zo blijven?

Bacevich, A.J. en Mallaby, S. (2002) New Rome, New Jerusalem Wilson Quarterly, 26 (3).

Referenties:
- Ahmad A. (2003). Imperialism of Our Time. In Leys C. en Panitch L. (Eds) The new

imperial challenge. (pp. 43-63). Londen: Merlin Press.
- Gindin S. & Panitch L. (2003). Global capitalism and American empire. In Leys C. en

Panitch L. (Eds.) The new imperial challenge. (pp. 2-42). Londen: Merlin Press.
- Johnson, C. (2006). Nemesis. The last days of the American Republic. New York:

Metropolitan books.

Monopoly Media Manipulation

2007-12-29T20:02:00.000+01:00

Egon Gussé
29/12/2007

In mijn vorige bijdrages heb ik het gehad over de invloed van leugens. Leugens zijn natuurlijk niets waard zolang ze de bevolking niet bereiken. Daarom wil ik me nu buigen over de rol van de - laten we hopen - vooral Amerikaanse media in de verspreiding van verkeerde of onvolledige informatie. Omdat Parenti in zijn lezing de pers een aantal keer een veeg uit de pan geeft, wou ik zijn visie wel eens horen. Deze post is dan ook gebaseerd op één van zijn - nogal vulgariserende - artikels, nl. "Monopoly Media Manipulation".

Tijdens zijn lezing vaart Parenti plots uit tegen de mediamagnaat Rupert Murdoch. Daarom heb ik als inleiding eens gekeken naar wat die Rupert Murdoch allemaal misdoet in de ogen van progressief Amerika. Nogal wat zo blijkt, zo schrikt hij er bijvoorbeeld niet voor terug om de media naar zijn pijpen te doen dansen. Dankzij de lakse Amerikaanse mediawetgeving heeft hij immers een indrukwekkend media-imperium uitgebouwd (http://www.americanprogress.org/issues/2004/07/b122948.html) waarvan de cijfers behoorlijk onthutsend zijn: Murdochs satellieten zenden in vijf continenten programma's uit en zijn de belangrijkste in Groot-Brittanië, Italië, delen van Azië en het Midden-Oosten. Hij publiceert niet minder dan 175 (!) kranten/tabloids waaronder The New York Post, The Wallstreet Journal, The Times en The Sun. In de V.S. is hij ook de baas van 20th Century Fox Studio, Fox Network en nog zo'n 35 zenders, wat in totaal goed is voor 40% van het Amerikaanse marktaandeel (2004). De macht die Murdoch over de media heeft is dus gigantisch. Niet voor niets stond hij ook dit jaar weer op de tweede plaats in Fortune's lijst van meest machtige zakenmensen (http://money.cnn.com/galleries/2007/fortune/0711/gallery.power_25.fortune/2.html). Helaas gebruikt hij die macht ook voor zijn eigen profijt, soms met verregaande gevolgen. Murdoch staat immers bekend als een uitgesproken rechts, conservatief persoon. Zo sprak hij in de aanloop naar de oorlog in Irak bijzonder lovend over Bush en Blair. De eerste handelde in zijn ogen zeer correct en moreel verantwoord, de tweede was "full of guts". En terwijl Bush en Blair ten allen tijde ontkenden dat de invasie rond oliebelangen draaide, zei Murdoch doodleuk dat de invasie voor goedkopere olieprijzen zou zorgen. Iets waar hij trouwens zeer enthousiast over was: de prijs voor een vat olie naar 20$ krijgen was volgens hem het beste wat de wereldeconomie kon overkomen (http://www.americanprogress.org/issues/2004/07/b122948.html). Het wekt dan ook geen verbazing dat bij het begin van de oorlog alle 175 kranten van Murdoch zich achter Bush en Blair schaarden (http://www.guardian.co.uk/Iraq/Story/0,2763,897015,00.html).

Parenti heeft dus blijkbaar geen ongelijk wanneer hij in het begin van zijn artikel zegt dat de media al te vaak de dominante officiële ideologie (meestal die van de geldschieters)reflecteren. Hij merkt terecht op dat diezelfde media ondertussen blijven verklaren dat ze vrij en onafhankelijk te werk gaan, een objectief beeld scheppen en kritische commentaar afleveren. Ze geven wel toe dat er af en toe onnauwkeurigheden in de berichtgeving sluipen maar dit is volgens hen inherent aan de journalistiek. Met andere woorden: er zijn onvolkomenheden maar ze zijn niet het gevolg van een systematische aanpak. Een kritische buitenstaander durft dan al eens de wenkbrauwen te fronsen, want hoe verklaart men dan dat Murdochs kranten in 2003 stuk voor stuk de mening van de overheid verkondigden? Dit klakkeloos kopiëren is maar één van de tactieken die de media toepassen, in de rest van zijn artikel stelt Parenti de meeste gebruikte manipulaties op een rijtje. Ik stel voor dat we die even onder de loep nemen.

Een eerste mechanisme is het weglaten van bepaalde elementen van het verhaal of eventueel zelfs het verzwijgen van het hele verhaal. Het veel gehoorde verwijt dat de pers te sensationeel en aanvallend is, klopt daarom niet helemaal. In veel gevallen worden - voor de overheid - vervelende zaken met de mantel der liefde bedekt. Zelfs monumentale gebeurtenissen kunnen in de vergetelheid raken. Parenti bewijst dit aan de hand van de Indonesische militaire coup (1965) die door de V.S. gesteund werd en die zeker aan 500.000 mensen het leven heeft gekost. Vreemd genoeg duurde het maar liefst drie maand voor het verhaal in de V.S. gepubliceerd werd.

Wanneer het verzwijgen van feiten faalt, kiezen de media vaak voor de frontale aanval. Ze stellen daarbij alles in het werk om het verhaal in diskrediet te brengen. Dit kan tot op het randje van toelaatbare gaan en indien nodig verspreidt men flagrante leugens.

Een andere courante praktijk is het toekennen van labels aan nieuwsitems. Het label verschaft het onderwerp dan bepaalde kenmerken die de aandacht van andere eigenschappen afleiden. Naast labels met een positieve connotatie zoals "hervormingen" (want deze betekenen vooruitgang) en "de vrije markt" (want die werkt helend), zijn er natuurlijk ook negatieve zoals "linkse guerrilla", "Islamitisch terrorisme" etc.

Het vernauwen van de context is eveneens een mogelijkheid. Dit principe is behoorlijk simpel: men vertelt enkel de oppervlakkigheden en de gevolgen, maar men gaat niet dieper in op het groter plaatje en de substantiële oorzaken. Zo zullen we bijvoorbeeld veel te weten komen over de gevolgen en het verloop van stakingen maar veel minder over wat de substantiële beweegredenen zijn. Hetzelfde gebeurde bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2000 in Florida: daar gingen de media er al te makkelijk vanuit dat Bush gewonnen had. Het onderzoek dat naar de legitimiteit van de verkiezingen liep kreeg nauwelijks aandacht. Het vernauwen van de context kan op zijn beurt gekoppeld worden aan de ongelijke aandacht die de pers aan alternatieve visies geeft. In veel gevallen krijgen tegengestelde visies niet evenveel mogelijkheden om hun versie te verkondigen. Natuurlijk is het steeds de officiële versie die de meeste aandacht zal krijgen. Wanneer het dan toch eens lukt om een dissidente mening te verkondigen, dan wordt deze gemakshalve genegeerd en gaat men er niet dieper op in.

Ook het kader waarin een nieuwsitem wordt gebracht speelt een grote rol in de perceptie. Volgens Parenti is het zelfs de meest effectieve propaganda. Door te spelen met de intonatie, de achtergrond(muziek), kleuren, de plaats in het journaal enz. dringt men de toeschouwers/lezers onmiddellijk een mening op. Het alwetende toontje van de nieuwsankers kan die claim nog versterken.

Het gebeurt meer dan eens dat de media klakkeloos overnemen wat de overheid zegt. De media zijn in dat geval niet meer dan een doorgeefluik naar de bevolking. Dit was bv. het geval in de kranten van Murdoch. Wie zich hiertegen verzet wordt opnieuw de grote boeman, de media willen immers ten allen tijde hun aura van objectiviteit behouden.

Conclusie:
Als we de media mogen geloven dan gebeuren dingen "zomaar". Ze stellen zich haast nooit de vraag waarom dingen gebeuren. Personen die dit toch doen vinden daardoor bijna geen (populaire) fora om hun mening te ventileren. Iemand als Parenti trekt daar polemische conclusies uit: volgens hem doet de media hun werk voortreffelijk want het is al lang hun bedoeling niet meer om de waarheid te vertellen. Het is hun job om onder het mom van betrouwbaarheid desinformatie te verschaffen. De discussie moet daarom ook niet gaan over de fouten in de media, maar over de manier waarop de media er toch in slagen om het dominante paradigma te bijven.

Bronnen:

Center for American Progress (2004). Who is Rupert Murdoch? (link: http://www.americanprogress.org/issues/2004/07/b122948.html)
Fortune (2007). 25 Most Powerful People In Business. (link: http://money.cnn.com/galleries/2007/fortune/0711/gallery.power_25.fortune/2.html)
Greensdale R. in The Guardian (17/02/2003). (link: http://www.guardian.co.uk/Iraq/Story/0,2763,897015,00.html)
Parenti, M. (2001). Monopoly Media Manipulation. (link: www.michaelparenti.org)

Four Bloody Lies of War

2007-12-29T15:41:00.000+01:00

Wat volgt is informatie uit een artikel van de Colombus Free Press, die nieuws biedt onder de slogan “Speaking truth to power”. Ik neem dit artikel als vertrekpunt omdat het een basisvisie geeft op het Amerikaanse beleid. Het artikel werkt de verschillende aangehaalde voorbeelden niet uit (helaas), maar zet een aantal belangrijke historische kwesties op een rijtje, die de lezer uitnodigen om verder te lezen over het onderwerp en een kritische blik te werpen op een aantal voorgeschotelde “waarheden”.

De Free Press kwam voort uit de anti-oorlogsbeweging op de campus van de Ohio State University in Colombus (1970). De krant rapporteert dus vanuit een links geïnspireerde visie. De auteur van dienst is Harvey Wasserman: auteur, journalist en activist. Het artikel is kort en bondig, weinig onderbouwd met bewijzen of verwijzingen, maar het is dan ook een krantenartikel waar uiteraard geen voetnoten in thuis horen. Wasserman wil het internationaal beleid van de VS aanklagen, en dan vooral haar interventie/oorlogszucht. De VS, zegt Wasserman, hebben de voorbij eeuw reeds tal van leugens gebruikt om ten oorlog te trekken. Irak is slechts één geval in het rijtje. Wat met de Amerikaanse aanvallen op Cuba in 1898, de VS-interventie in de Wereldoorlog I in 1917 en haar interventie in Vietnam in de jaren 1960?

Anno 1898: Puerto Rico, Cuba en de Filipijnen staan op tegen de Spaanse overheersing. Hearst en Roosevelt vragen om Amerikaanse interventie. Wanneer het oorlogsschip Maine vervolgens de haven van Havana bereikt, wordt het plots opgeblazen, waarbij ongeveer 250 Amerikanen de dood vinden. Spanje krijgt de schuld toegewezen en de hel breekt los. Puerto Rico wordt door de VS geannexeerd, in Cuba en de Filipijnen worden coloniale regimes geïnstalleerd. Guerrilla’s blijven strijden, een anti-imperiale beweging richt zich op. Tal van doden vallen.

Nieuwe technologie heeft echter aangetoond dat de Maine van binnen uit opgeblazen werd, zij het door een defecte boiler, zij het door vergissing met de munitie, maar zeker niet door een Spaanse mijn of torpedo. De Spaans-Amerikaanse Oorlog is er dus gekomen op grond van een grove leugen.

In 1915 laten de Duitsers, als onderdeel van een blokkade tegen Groot-Brittannië, het passagiersschip Lusitania zinken, op haar weg van New York naar Londen. Meer dan duizend mensen sterven. Woodrow Wilson beschuldigt Duitsland van het schenden van het internationaal recht. De Duitsers van hun kant beweren dat de Lusitania wapens meevoerde en dat bijgevolg Duitsland geheel in haar recht was het schip te laten zinken. Onder druk van de Amerikaanse bevolking, die niet ten oorlog wilt trekken, trekt Wilson de troepen uit Mexico terug en werpt hij zich in 1916 op als “vredeskandidaat” met de slogan “He Kept Us Out of War”. In April 1917 echter, sleurt Wilson de VS in de oorlog, met de Lusitania-kwestie als dekmantel. Meer dan 100.000 Amerikanen sterven.

Duikers hebben recent de Lusitania teruggevonden, haar romp vol illegale bewapening. Het schip had inderdaad het internationaal recht overtreden en Wilson heeft dus op basis van “faulty intelligence” de VS de oorlog in geduwd.

Vietnam dan. Zoals algemeen geweten hebben de VS de 1956-verkiezingen aldaar tegengewerkt om zo Ho Chi Minh en het communisme de kans te ontnemen de macht te grijpen. Toen Noord-Vietnam zogezegd twee Amerikaanse schepen onder vuur nam in de Golf van Tonkin, ging de bal helemaal aan het rollen (letterlijk in het artikel: In 1964 North Vietnamese allegedly fired on two US ships in the Gulf of Tonkin*). President Lyndon Johnson gebruikte de incidenten als lokmiddel om het Congress te overtuigen ongelimiteerde interventie goed te keuren. Tegen 1967 waren reeds 550.000 Amerikaanse troepen aanwezig in Zuid-Oost-Azië. De Vietnam-oorlog heeft gevolgen tot op de dag van vandaag.

Blijkt echter dat de incidenten in de Golf van Tonkin wellicht nooit plaats gevonden hebben. De schoten zijn wellicht nooit afgevuurd. En zelfs als ze wel afgevuurd zouden zijn, had een dergelijke aanval geen militaire betekenis. De Vietnam-gruwel werd gebouwd op de fundamenten van een leugen.

Debat woedt nog steeds hevig over de wortels van Wereldoorlog II en Korea. Zo zou Roosevelt geweten hebben dat Japan Pearl Harbor zou aanvallen en heeft hij het toch laten gebeuren, en zou Zuid-Korea Noord-Korea eerst aangevallen hebben, en niet andersom. Bewijzen ontbreken echter nog.

Vandaag moeten we ook de leugens van de Bush-administratie aan het lijstje toevoegen. De VS trokken Irak in 2003 niet binnen omwille van vermeende massavernietigingswapens of omdat Saddam Hussayn betrokken zou zijn bij de aanslagen van 9/11. De Amerikaanse regering wist wel beter. Toch werden deze verhalen als dekmantel gebruikt om ten oorlog te trekken.

Deze leugens hebben – indien waar – ongetwijfeld bijgedragen tot de uitbarsting van deze oorlogen. Er zullen echter ook nog andere oorzaken aan de basis liggen, waar in dit artikel geen aandacht aan geschonken wordt. Dergelijke basic artikels zijn te promoten omdat ze vragen oproepen en de lezer aanmoedigen kritischer te denken en zelf meer informatie opzoeken. Toch mis ik nog iets in de redevoering.

* Bijkomende opmerking (zoals Egon mij terecht tipte, bedankt!): de aanvallen in de Golf van Tonkin gebeurden op één schip op twee verschillende dagen. De eerste aanval werd bewezen, de tweede niet. De goedkeuring voor Amerikaanse interventie kwam er echter op basis van die tweede aanval. De auteur is hier niet geheel duidelijk over.

Wasserman, H. (2005): Four Bloody Lies of War, From Havana 1898 to Baghdad 2003. In: Colombus Free Press, 8 mei 2005.
Beschikbaar op http://freepress.org/columns/display/7/2005/1123
Meer over de auteur op http://www.harveywasserman.com/

Ann-Kathleen de Sagher

The unconscious colossus: limits of (& alternatives to) American empire

2007-12-29T10:56:00.000+01:00

In zijn artikel ‘The unconscious colossus: limits of (& alternatives to) American empire’ neemt Niall Ferguson een opmerkelijk standpunt in in het discours rond imperialisme. Vele mensen duizelen bij het idee alleen al, maar voor Ferguson is een imperialistisch Amerika de enige manier om een wereldorde te handhaven en de westerse waarden en rijkdom veilig te stellen. De Verenigde Staten zijn een imperium en dat is volgens hem nog niet zo slecht. Hoog tijd dat de Amerikanen zich ook bewust worden van deze macht, vindt de auteur, opdat zij deze op een efficiënte manier zouden aanwenden.

Alhoewel vele vorsers het moeilijk hebben het begrip te definiëren, stelt dat voor Ferguson niet zo’n groot probleem. Op basis van een tabel met imperialistische karakteristieken, worden de VSA snel en eenvoudig een imperialistische macht toegeschreven. De eigenschappen die het land hiervoor bezit, zijn volgens de auteur de volgende: “a liberal democracy and market economy (..) concerned with its own security and maintaining international communications,…, with ensuring access to raw materials. It is also in the business of providing a limited number of public goods: peace by intervening,…, freedom of the seas and skies for trade, and a distinctive form of conversion usually called Americanization,…, its method of formal rule are primarily military in character; its methods of informal rule rely heavily on corporations and nongovernmental organizations, and in some cases, local elites.” (Ferguson, pg. 20)

Bovenstaande kenmerken lijken inderdaad te bevestigen dat Amerika een imperium is. Toch zijn er, bij nader inzien, enkele grote onduidelijkheden. Zo kan er opgemerkt worden dat Amerika niet aan gebiedsuitbreiding doet, wat ook in het artikel vermeld wordt. De auteur maakt daar geen probleem van, maar als je naar de geschiedenis kijkt, lijkt dat een basisvoorwaarde te zijn waar alle imperialistische grootmachten aan voldeden. In hoeverre is dit element noodzakelijk om van een imperium te kunnen spreken? Robin Blackburn blijft in zijn artikel ‘Emancipation & empire, from Cromwell to Karl Rove’, vaag over de imperialistische staat van de VSA. Af en toe gebruikt hij zelfs woorden als ‘informeel imperialisme’ (pg. 77) ‘neo-imperialisme’ (pg. 86) om te onderlijnen hoe dubieus de macht van de VSA is. Ook hij stelt vragen bij de nodige gebiedsuitbreiding en vraagt zich af of de vele militaire basissen en allianties misschien een moderne vorm hiervan zijn. (Blackburn, pg. 77) Vast staat dat Blackburn een onderscheid maakt tussen de huidige VSA en de vroegere grote imperia waar het land nu mee wordt vergeleken.

Ook Ian Jackson trekt de imperialistische macht van de VSA in twijfel, wanneer hij het boek ‘Colossus: The Rise and Fall of the American Empire’ van Ferguson, bespreekt in het artikel ‘The new American empire examined’. In zijn kritiek vindt hij steun in de onderzoeken van Joseph Nye, die als politicoloog verbonden is aan Harvard. Jackson stelt “The United States is unquestionable the world’s only military superpower, but this is not the case in economic terms. Washington is merely one of a number of commercial powers in an increasingly multipolar world economy.” Verder verwijst Jackson nog naar de steeds groeiende kritiek die de VSA krijgt, vanuit het Midden-Oosten, maar ook vanuit Europa en op de tegenwind die de grootmacht krijgt van zowel de Europese Unie als van Japan in bijvoorbeeld de WTO. (Jackson, http://findarticles.com/p/articles/mi_m 2242/is_1668_286 /ai_n11836968/print)

De vraag of de VSA wel of niet een imperium zijn, is dus niet zo eenvoudig te beantwoorden en dit voornamelijk door een gebrek aan duidelijke definiëring van het concept in de literatuur.
Waarover wel vele onderzoekers het eens zijn, is dat in deze wereld van grootmachten, de Verenigde Staten van Amerika de grootste macht zijn. Het uitgebreid internationaal, economisch en politiek netwerk van allianties en basissen in combinatie met hun militaire overmacht, maken van de VSA de belangrijkste en meest invloedrijkste internationale speler. Hierdoor is het automatisch ook de gevaarlijkste. Of de VSA al dan niet een imperium is, is meer een vraag naar wat een imperium in de 21e eeuw betekent, dan naar wat de VSA vandaag zijn.

Uit het artikel van Ferguson komt echter een nog interessantere vraag naar voren. Is dit Amerikaanse imperium,de enige manier om in de 21e eeuw in een wereldorde te voorzien en de toekomst van het Westen veilig te stellen? De auteur verspilt in zijn artikel weinig woorden aan eventuele alternatieven. Hij stelt enkel vast dat zowel de natiestaten als de internationale instellingen zoals de VN er niet in geslaagd zijn een wereldorde te creëren. Door mislukkingen op te noemen zoals de onmacht van de VN om op te treden bij humanitaire rampen als die in Darfur, Rwanda en de Balkan, tracht de auteur aan te tonen dat het internationalisme geen succesvol alternatief biedt. De natiestaten worden van de hand gedaan, door te wijzen op de vele interne conflicten en burgeroorlogen die zij met zich meebrengen. Met deze eenzijdige manier van argumenteren kan echter ook het imperialisme van tafel geveegd worden. Ferguson is de lezer hier echter voor en geeft toe dat momenteel, door toedoen van mislukkingen als Irak, ook het Amerikaans imperialisme lijkt te zijn mislukt. Toch is dit volgens hem enkel een oppervlakkig probleem en is het falen van het huidige Amerikaanse beleid louter te wijten aan foute beslissingen van de regering Bush en niet aan het imperialisme op zich.

Is dit een juiste stelling? Als we kijken naar de geschiedenis kunnen we niet anders dan vaststellen dat de imperia sinds het einde van de 19e eeuw geen lang bestaan meer kennen. Europese imperialistische machten kwamen, einde 19e eeuw, in elkaars koloniale vaarwater en zowel de eerste als de tweede wereldoorlog waren het resultaat van rivaliteiten tussen hen. Op het Europese continent, maar ook elders luidde de 20e eeuw het definitieve einde van het imperialisme in. Denk maar aan het Chinese Qing imperium, dat na bijna 300 jaar, in 1912, ten onder ging en het Ottomaanse rijk dat met WOI verdween na bijna 500 jaar. Om het tegendeel te bewijzen verwijst Ferguson naar de Sovjet Unie, maar die hield het niet lang vol. In 1991 was het alweer verdwenen. Bovendien verdwenen imperialistische staten niet alleen, andere machtsconstructies kwamen in de plaats, namelijk die van natiestaten en internationale - en supranationale instellingen en verdragen.

Het lijkt dus alsof in de huidige tijd er geen plaats meer is voor imperia. Welke redenen zijn voor deze stelling te vinden? Akira Iriye legt in zijn artikel ‘Beyond imperialism: the new internationalism’ het verband tussen de globalisering en het einde van het imperialisme en dit door middel van het nationalisme. “The processes of globalization that had facilitated imperialism were now encouraging the spread of anticolonial nationalism. … after the Great War, when economic globalization resumed, buttressed by such technological inventions as the airplane, the radio and the cinema. Imperialism however was not reinforced by this process but, on the contrary, was eclipsed by an ever more vociferous clamor for national liberation all over the world.” (pg. 112) Ook de Amerikaanse president Wilson droeg nationale soevereiniteit hoog in het vaandel. Na de tweede wereldoorlog werden internationale instellingen opgericht, zoals de Verenigde Naties ter bewaring van deze nationale onafhankelijkheid en soevereiniteit.

Iriye legt uit hoe imperialisme en globalisatie elkaar aanmoedigde tot de wereld zo klein was geworden dat er enkel nog maar plaats was voor dat laatste. Kolonies verbrokkelden en hiermee ook het imperialisme, telkens de kloof tussen bezetter en de onderdrukte kleiner werd.

Later in de 20e eeuw, werden internationale verdragen afgesloten rond waarden als mensenrechten en democratie. En het is hiermee dat grootmachten definitief een kruis zetten over het imperialisme. Hoe kan een wereldmacht zoals de VSA deze internationale waarden uitdragen wanneer het een imperialistisch buitenlandsbeleid voert? De twee staan haaks op elkaar en er zal gekozen moeten worden. Ofwel wordt het imperialisme verlaten, ofwel het internationalisme. Dat laatste is haast onmogelijk, elk individu weet waar het recht op heeft en een imperialistisch gedreven staat zal deze rechten moeten schenden om haar macht te doen gelden.

Amerika, als grootste macht ter wereld, heeft zich de laatste zes jaar al vaak moeten verantwoorden tegenover haar bevolking én de internationale gemeenschap. De inval in Irak is verlopen zonder de toestemming van de VN. Media speelden het spel even mee wanneer het verslag bracht van de WMD die in het land opgestapeld lagen, maar uiteindelijk rapporteerden diezelfde media dat dat allemaal één grote leugen was. De ene zender mag dan al meer beïnvloed zijn door de regering dan de andere, maar op youtube post ieder zijn eigen verhaal. In deze wereld van globalisering en internationalisering waar iedereen in contact kan komen met de ander en waar elkeen gelijk is aan de ander valt het serieus te betwijfelen of er op lange termijn een imperium vol te houden is. “Even if somehow a new empire were to emerge, that empire would have to embody principles of human rights and justice for all.” (Iriye, pg. 115)

Het is een feit dat het internationalisme nog niet op punt staat en dat vele van deze instellingen een spreekbuis zijn voor de VSA en het Westers liberaal kapitalisme. Hier zal nog veel aan moeten gesleuteld worden. Toch is dit geen reden om de wereldorde in handen te houden van één imperium. Het idee van een geglobaliseerde wereld ontneemt elke vorm van overmacht haar legitimiteit. Het is inderdaad zo dat Amerika nog steeds numero uno is, maar de vraag is of dit nog het geval zal zijn over honderd jaar. Zoals reeds besproken, wankelt haar machtspositie op verschillende punten.

“After all, there actually are other ways of securing international order. And there is no reason why the internationalist legacy, rather than the legacy of the briefly dominant new imperialism, should not serve humankind today.” (Iriye, pg. 116) Of zoals Blackburn het formuleert: “What is required is institutional innovation and a democratic new ‘cosmopolitics’ that nourishes the social and economic capacities of its constituent states.”

Gudrun Mostmans

Ferguson N., The unconscious colossus: limits of (& alternatives to) American empire, (2005), Daedalus, 134, 2, pg. 18-34.

Ook nog gebruikt:
Blackburn R., Emancipation & empire, from Cromwell to Karl Rove, (2005), Daedalus, 134, 2, pg. 72-87.
Iriye A., Beyond imperialism: the new internationalism, (2005), Daedalus, 134, 2, 108 – 116.
Jackson I., Then new American Empire examined, http://findarticles.com/p/articles/mi_m 2242/is_1668_286 /ai_n11836968/print

“Secure under their separate flags, they are free to demonstrate to the world that nations can live together as good neighbours.”

2007-12-28T21:18:00.000+01:00

Het debat omtrent het imperialisme van de VS draait meestal rond kwesties uit het heden. Laten we echter eens niet enkel focussen op de huidige War on Terror of op de inval in Irak. De Amerikaanse staat heeft een langere geschiedenis dan dat. Hoe werd pakweg 50 jaar geleden gekeken op het imperialisme van de VS? Was er toen al die imperialistische trend?

Daarom hier een artikel uit 1938 als focus. Niet geheel neutraal, me dunkt, en dat zullen jullie wellicht ook merken, maar toch boeiend om een stem uit het verleden aan het woord te laten.

Het artikel van Lockey draait om twee fenomenen die hij duidelijk van elkaar wil scheiden: het ene is pan-amerikanisme, het andere imperialisme. Wat zijn beide fenomenen echter? Pan-amerikanisme is moeilijk te definiëren omdat het – op tijd van schrijven en volgens Lockey – nog geen duidelijke vorm aangenomen heeft, imperialisme heeft dan weer last van een teveel aan definities.

Pan-amerikanisme kan een gevoel zijn, een idee, een verlangen. Volgens Robert Lansing (tussen 1915 en 1920 de Secretary of State onder president Woodrow Wilson) is het eerder een beleid, het internationale beleid van Amerika (in termen van Lockey: the Americas, met andere woorden het ganse continent van Noord-, Centraal- en Zuid-Amerika samen). Wanneer men zegt “beleid”, zegt men impliciet ook “een soort bureau die dat beleid formuleert en promoot”. De internationale Amerikaanse conferenties formuleerden niet enkel het beleid, ze voerden dat beleid ook daadwerkelijk uit. Om een blik te werpen op hoe dit beleid zich concreet manifesteert, moet we ons eerst de vraag stellen: wat is nu juist het beleid van the Americas? De pas onafhankelijke staten van de Nieuwe Wereld namen een aantal principes aan om zo een continentale eenheid te vestigen. Deze principes waren: onafhankelijkheid en gelijkheid van de Amerikaanse naties, gemeenschappelijke politieke idealen, geen interventie, geen verovering, het uitwerken van disputen op vriendschappelijke basis, en coöperatie om gemeenschappelijke doelen te bereiken. Dit is niet de praktijk: dit zijn de idealen die dienden nagestreefd te worden. Maar als ideaal en praktijk te ver uiteen liggen (en dan vooral wat betreft de machtigste van de staten: de VS), dan wordt pan-amerikanisme het mikpunt van spot. Daarom moeten we ons de vraag stellen of de VS de onafhankelijkheid en gelijkheid van de mede-naties wel respecteren en of ze zich afhouden van interventie. Pogen de VS deze naties niet net te domineren? Sommige critici menen namelijk dat de VS niet pan-amerikanisme, maar wel imperialime nastreven. Maar wat is imperialisme dan? Om van imperialisme te kunnen spreken, heeft men een “empire” (vanaf nu zal ik daar de Nederlandse term “rijk” voor gebruiken) nodig. Ofwel een rijk dat gehandhaafd moet worden, ofwel een rijk dat nog gesticht moet worden. Pan-amerikanisme heeft als doel een gemeenschap van gelijke en samenwerkende naties te behouden, imperialisme is erop gericht een rijk te stichten en te handhaven. Deze twee “ismen” staan dus tegenover elkaar. Welk “isme” kozen de VS te volgen?

Lockey bestudeert het fenomeen van rijken doorheen de geschiedenis. Het Romeinse Rijk is het meest gebruikte voorbeeld. De drie belangrijkste kenmerken van dit rijk waren (1) een centrale Romeinse staat die het imperium beheerst, (2) afgelegen veroverde gebieden en (3) controle over deze gebieden door middel van Romeinse gouverneurs en legers. De rijken die in de 16^e en 17^e eeuw ontstonden zijn eerder koloniaal dan imperiaal te noemen (Portugal, Engeland, de Nederlanden, Spanje). Deze rijken werden in de 18^e en 19^e eeuw vervangen door nieuwe (Italie, Frankrijk, België, het Britse rijk).

Lockey gaat nu onderzoeken wat de natuur is van het vermeende (sic) imperialisme van de VS. Hij meent dat de VS in de vroege jaren van de onafhankelijkheid geen rijk vormden: het feit dat de VS heer en meester waren over “die kleine Indische bevolkingsgroep” wil volgens de auteur niets zeggen (“anders zou je van elke natie kunnen zeggen dat het een rijk is”). Maar misschien was het beleid van de VS er dan vanaf het begin op gericht een rijk te stichten? Nee, zegt Lockey. Het opnemen van Louisiana en Florida, bijvoorbeeld, was deel van “een proces van nationale groei” (en niet imperialisme). De VS hebben er met betrekking tot de Mexicaanse Oorlog bovendien voor gekozen om niet heel Mexico te annexeren. Moesten ze dat wel gedaan hebben, was er sprake geweest van een Amerikaans Rijk, maar de VS hebben bewust gekozen dit níet te doen, meent Lockey. In de jaren nadien verlangden de VS steeds meer naar “naval outposts”. Hiervoor richten ze zich op Alaska en de Dominicaanse Republiek. Omdat de wens van de Dominicaanse regering om bij de VS aan te sluiten niet de wens van de bevolking van de Dominicaanse Republiek weerspiegelde, zijn de VS daar niet op in gegaan, luidt het artikel van Lockey. Bovendien zou de Senaat gevreesd hebben dat de annexatie van de Dominicaanse Republike tot andere annexaties en aldus tot de stichting van een rijk zou leiden. Dergelijke bezwaren golden niet voor de annexatie van Alaska. Lockey reikt nog verdere voorbeelden aan om de critici die de VS imperialistisch noemen, de mond te snoeren:

- Cuba en de Spaans-Amerikaanse oorlog: “To some minds the Spanish-American War in its objects and results provides indisputable evidence of American imperialism. It provides in fact the most convincing proof to the contrary. […] From the beginning the Congress committed itself as far as Cuba was concerned by declaring that the people of that island ‘are, and of right ought to be, free and independent’.”

- Analoog wat betreft de Filipijnen. We lezen in de Jones Act van 1916: “It is, and it has always been, the purpose of the people of the United States to withdraw their sovereignty over de Philippine Islands and to recognize their independence as soon as a stable government can be established therein”.

- Wat betreft Puerto Rico zou je kunnen denken dat het gaat om het stichten van een rijk (per slot van rekening vestigen de VS hun macht over een afgelegen gebied met een bevolking die een heel andere taal, cultuur en instituties heeft dan het overheersende land) maar in grootte van gebied of bevolking is Puerto Rico onbeduidend tegenover de VS. “If a swallow does not make a summer, neither does one small island make an empire”, meent Lockey.

Waarom sommige Caraïbische eilanden beschouwd worden als toebehorend aan de VS, komt door interventie. Ze menen dat de VS een rijk vormen en dat hun gewapende krachten daar het bewijs van zijn. Ja, geeft Lockey toe, de Amerikaanse regering moet hiervoor haar deel van de schuld op zich nemen. De interventies zijn immers verwarrend en hebben vaak meer kwaad dan goed voortgebracht. Maar de regering is zich daar nu van bewust, zegt de auteur, en “if interference in the internal affairs of our neighbours is not yet entirely at an end, it is undoubtedly in the process of coming to an end”.

Wat dan met het aanwijzen van de VS als economisch imperialistisch? Lockey maakt hier snel kort metten mee: “It is enough to say that it is set forth as an attack not primarily on imperialism but on capitalism. The purpose of this paper is not to discuss Pan-Americanism in relation to capitalism. Its purpose it to discuss Pan-Americanism in relation to imperialism, and to that subject is must be confined.”

Lockey’s algemene conclusie luidt dat de VS vrij is van dat imperialisme. De reden waarom sommige partijen de VS pogen te beschuldigen van imperialisme, is omdat ze zelf andere interesses hebben, die ingaan tegen het Amerikaanse beleid. Vandaar de fictie (sic) dat pan-amerikanisme een dekmantel is voor imperialisme.

Lockey’s artikels is een in mijn ogen beetje naïeve, of althans gekleurde, versie van de feiten. Wenkbrauw-fronsend bij zijn keuze van woorden* heb ik zo mijn eigen bedenkingen bij zijn visie. Dit alles belet echter niet dat deze kijk op het onderwerp niet aan bod kan komen. Het leek me in deze context juist bijzonder interessant. Het debat of de VS zich al dan niet schuldig maken aan imperialisme gaat verder, nu 70 jaar later. Fijn om ook even het begin van de draad te zien.

* Vooral het “If a swallow does not make a summer, neither does one small island make an empire” streek me wat tegen de haren in. Omwille van zijn soms nogal krachtig woordgebruik heb ik – vooral op het eind – een aantal letterlijke citaten van de auteur bijgevoegd, zodat jullie zelf zijn woorden kunnen wikken en wegen.

Bron: Lockey, J.B. (1938): Pan-Americanism and Imperialism. In: The American Journal of International Law, Vol. 32, No. 2, pp. 233-243.

Ann-Kathleen de Sagher

“Hey, terrorists, terrorize this!”

2007-12-28T21:16:00.000+01:00

Misschien niet de meest voor de hand liggende keuze als het gaat om een kritische kijk op het huidige USA-beleid, maar wel een toonbeeld van spot met het hedendaagse Amerikaanse imperialisme: de film “Team America: World Police” van Trey Parker en Matt Stone, beiden beter gekend als de makers van “South Park”.

De film houdt het midden tussen een tekenfilm en een poppenkast en heeft veel weg van Thunderbirds, de Britse serie uit de jaren ’60, die het verhaal vertelt over de International-Rescue-organisatie. Het reddingsmiddel in deze film echter is - zoals de titel verraadt - Team America, een bende losgelaten nozems die menen de wereld te verbeteren en daarbij de Eiffeltoren, het Louvre, Gizeh en andere pareltjes verwoesten.

In de mate dat een “laten-we-lachen-met-alle-dwaze-Amerikaanse-clichés”-film een plot kan hebben, is dit waar het dus eigenlijk om gaat: de film vangt aan in Parijs (dat gesitueerd wordt op “3,635 miles east of America”). Een vrolijk jongetje dat uit volle borst Frère Jacques zingt, botst op tegen een groep verdacht uitziende mannen in lange tunieken, met een lange baard en borstel-wenkbrauwen boven dreigend rollende ogen. Lang leve prototypes. De Arabieren van dienst spreken helemaal geen Arabisch, maar uiten zich in een wartaaltje à la “bakalaka laka”. Wanneer ze later in de film nog eens aan bod komen, zijn de enige begrijpelijk woorden “Muhammad Jihad!”.

In een koffertje houden ze massavernietigingswapens (WMD’s) bij, die elk moment kunnen ontploffen. Op dat moment duikt, deus ex machina, Team America op. Resultaat van hun opvoering is de destructie van de Eiffeltoren én het Louvre, maar “de terroristen zijn uitgeschakeld”.

De terroristen blijken in opdracht van de Noord-Koreaanse staatsleider Kim Jong-il te werken, maar dit weet Team America niet, ondanks de krachten van hun (blijkbaar niet) alwetende computer I.N.T.E.L.L.I.G.E.N.C.E. (wat later in de film leidt tot quotes als “We have no intelligence!”). Wanneer Team America terugkeert in haar basis in Mount Rushmore, blijkt het netwerk toch niet opgerold en roept het team de hulp in van een acteur, Gary, die zich moet vermommen om te spioneren bij de terroristen in een bar in Caïro. De missie slaagt, want de terroristen worden uitgeschakeld, alsook de halve site van Gizeh. Omwille van deze destructie en inefficiëntie krijgt Team America weerstand: de Film Actors Guild (met Alec Baldwin, George Clooney, Sean Penn, Helen Hunt, en zoveel andere hedendaagse ik-zal-de-wereld-veranderen-acteurs) komt samen en beslist actie te ondernemen tegen Team America. Wanneer uiteindelijk ook de regio van het Panama-kanaal (“Panama, Central America, South of the real America”) onder een terroristische aanval te lijden krijgt en de Film Actors Guild de vinger wijst naar Team America, gaan de acteurs protesteren bij de basis in Mount Rushmore, wat leidt tot de destructie van de basis. Tegelijk worden alle leden van Team America, behalve Gary die intussen het team in de steek gelaten heeft, onder vuur genomen door Noord-Koreaanse vliegtuigen en door Kim Jong-il in hechtenis genomen, in afwachting van de grote vredesconferentie die deze laatste in samenspraak met de Film Actors Guild wil op poten stellen. Het plan is om tijdens de vredesconferentie simultaan MWD’s te laten ontploffen over de hele wereld. Gary komt echter op miraculeuze wijze Team America redden en ontmaskert net op tijd Kim Jong-il als bendeleider.

De film haalt er met andere woorden alle clichés van de doorsnee Amerikaanse actiefilm door: de opeenvolging van liefdesverklaringen op de foutste momenten, emotionele uitingen “in the heat of fire” en stupide one liners à la “Hey, terrorists, terrorize this!”. Maar het is meer dan een satire op breinloze en romantische actiefilms. Het hekelt onder andere de overdreven vereenvoudiging van grote wereldkwesties. De idee dat alle terroristen het gemunt hebben op de vrijheid van Amerika, is er één van. Het is één van de geliefkoosde argumenten in het discours omtrent de War On Terror: terrorisme is een bedreiging van de Amerikaanse manier van leven, de algehele Amerikaanse cultuur wordt aangevallen. Of zoals Lisa het verwoordt wanneer ze Gary overtuigt lid te worden van Team America: “Your freedom is at stake too". Dit zwakke argument moet het hedendaagse Amerikaanse imperialisme goedpraten en de War On Terror wordt op deze manier gerechtvaardigd: de USA móeten de wereld wel redden van de ondergang (want wie zal het anders doen?). Hoewel de Bush-administratie nooit direct genoemd wordt, is het duidelijk wat het mikpunt van spot is. De film draait rond de overmoedige aanname van de Amerikaanse regering dat de USA, als enige overblijvende grootmacht, geroepen is om ’s werelds leider te worden en dé bewaker van vrijheid. De poppenkast is een aanval op het Amerikaanse imperialisme en de xenofobie die de staat beheerst: de USA twijfelen er niet aan dat zij dé gerechtvaardigde grootmacht zijn, stellen zich de vraag niet of het terecht is zich op te werpen als verdediger van democratie en vrijheid en dat ook te doen in landen waar ze niets te zoeken hebben. Team America trekt daarom even blind ten strijde tegen de kwade machten als in realiteit de Amerikaanse regering dat doet. En ook al leggen ze prachtige cultuursites plat, het team lijkt hiervan helemaal niets te merken, zoals ze ook niet inzien dat eigenlijk niemand hen gevraagd heeft in te grijpen. Ondanks het feit dat in de film geen woord gerept wordt over Irak, is dit duidelijk een symbolische representatie van hoe Amerika Irak binnenviel: zogenaamd omdat het land WMD’s bezat, waardoor de USA dus geroepen waren om te wereld te redden van die boze Saddam-tirannie. Intussen weten allen wat een grove leugen dit was en hoe het als dekmantel gebruikt werd voor het imperialistisch beleid van de USA.

Het beleid van de Amerikaanse regering is echter niet de enige vorm van “imperialisme” die in deze film gehekeld word. De hedendaagse Hollywood-generatie krijgt er eveneens stevig van langs. Het is een fenomeen van de laatste jaren dat acteurs zich steeds vaker opwerpen als wereldverbeteraars (George Clooney en zijn film over Darfur, Angelina Jolie als Goodwill Ambassador aangesteld door het UNHCR, de open brief van Sean Penn in 2002 om Bush te vragen niet binnen te vallen in Irak). De academische wereld is niet de enige groep om daar kritiek op te leveren, deze film kan er ook aardig wat van. Geen wonder dat één van commentaren op de film als volgt luidde: “You’ll only be offended if you have so sense of humour or if you’re Sean Penn.”

Het belang van films als deze mag niet onderschat worden. Natuurlijk zal deze film niets concreet bewerkstelligen. De Bush-administratie zal niet plots de huidige koers wijzigen door een poppenkast van formaat. Maar het is belangrijk dat vanuit de Amerikaanse staat zelf kritiek geuit wordt op deze manier: humor die ook bij het publiek terecht komt.

Ann-Kathleen de Sagher

Beyond American History van Michael Lind versus End of Dreams, Return of History van Robert Kagan

2007-12-27T20:32:00.000+01:00

Beyond American History van Michael Lind versus End of Dreams, Return of History van Robert Kagan

Nele Eggermont

Voor het invullen van deze opdracht heb ik besloten twee teksten naast elkaar te plaatsen. Tijdens de zoektocht naar geschikt materiaal vielen enkele zaken op: er werd niet zozeer gefocust op de al dan niet terechte positie van de U.S. als wereldheersers, maar veeleer op haar (militaire) aanpak om deze dominante positie te bevestigen. Verder kwam de sterkte van de Amerikaanse positie aan bod, of de macht van de U.S. effectief was of reeds tanende.
Sinds het einde van de Koude Oorlog is er een unipolaire wereld geschapen, met de U.S. op nr.1. De Amerikaanse buitenlandse politiek was er op gericht om deze militaire positie te behouden en als beschermer en verspreider van democratie op te treden. De huidige president heeft de buitenlandse aanpak een nieuwe dimensie gegeven met preventieve oorlogen, waarvan de operatie in Irak vooralsnog niet het gewenste resultaat heeft opgeleverd. Dit wakkerder de discussie aan rond de zogenaamde Bush-Doctrine en wat eruit moet volgen.
Indien de macht van het U.S. empire aan het uithollen is en indien het falende beleid van George W. Bush het einde van de Amerikaanse hegemonie betekent, wat biedt de toekomst dan? Wat zijn de alternatieven voor een U.S. gedomineerde wereld?
Deze vraag wordt zowel in het artikel van Michael Lind als in dat van Robert Kagan behandeld, maar de invulling van het antwoord is verschillend.

Michael Lind stelt dat het buitenlandse beleid van George W. Bush, de zogenaamde Bush-doctrine, gefaald heeft, maar dat er nog geen consensus is over de draagwijdte van de mislukking. Hij schetst twee mogelijkheden: de grootse strategie voor Irak was slecht geïmplementeerd op operationeel en tactisch niveau of het zit dieper, de strategie op zich vertoonde reeds basten?
De wortels van de Bush-doctrine gaan terug tot de Koude Oorlog waar de consensus ontstond dat het tijdelijke U.S. overwicht in West-Europa en Oost-Azië omgezet moest worden in permanente U.S. hegemonie. De Koude Oorlog strategie was een dubbele verbintenis. die bleef verder duren na 1990, en gebaseerd op drie principes: ontmoediging, geruststelling en afdwingen van non-proliferatie.
Ontmoediging om de U.S. heerschappij uit te dagen of om de gevestigde politieke en economische orde te verstoren gebeurt door alle huidige of toekomstige bedreigers militair te overtreffen. Geruststelling houdt in dat bondgenoten overtuigd moeten worden om geen militaire capaciteit uit te bouwen, maar hun veiligheid moeten laten verzekeren door de U.S. De militaire hegemonie van de U.S. in Europa, Azië en het Midden-Oosten is afhankelijk van de dreiging van de militaire kracht om regionale uitdagers te verslaan aan een relatief lage kostprijs. Vandaar het belang van non-proliferatie voor nucleaire wapens en massavernietigingswapens.
Deze strategie van alleenheerschappij is echter totaal vreemd in de traditionele buitenlandse politiek van de U.S. en zeer kostelijk waardoor geopteerd werd om deze strategie geheim te houden voor het Amerikaanse publiek. Er werd beroep gedaan op misleidende argumenten als ‘schurkenstaten, terroristen, massavernietigingswapens en genocide’, die een ingrijpen rechtvaardigden en aanvaardbaar maakten voor de Amerikaanse burgers.
Zal dit beleid van kracht blijven? Lind voorspelt dat China en India zullen uitgroeien tot supermachten en dat daardoor een multilaterale wereld gecreëerd zal worden. De kosten om de strategie van alleenheerschappij dan in stand te houden zullen onbetaalbaar worden. Wat is de oplossing dan? De beste optie, volgens de auteur, voor Amerika om het leiderschap te behouden tegen een relatief lage kostprijs is de ‘concert-of-power’-strategie. Dit is een coalitie van grootmachten die min of meer op dezelfde golflengte zitten en samen willen werken aan een gedeelde veiligheid en andere interesses.
De Irak-oorlog onthulde de kostprijs van een hegemonistisch beleid. Indien de oorlog beschouwd wordt als een slecht geïmplementeerde strategie, gaan de U.S. meerdere blunders tegemoet in de toekomst. Indien het echter als een fundamenteel probleem binnen de strategie gezien wordt, is er een mogelijkheid voor een debat over alternatieve strategieën, zoals de ‘concert-of-power’-strategie.

Robert Kagan zoekt de oorsprong van de Bush-Doctrine eveneens verder terug in de geschiedenis. Hij stelt dat het buitenlandse beleid in grote mate gelijkaardig was bij alle voorgangers van Bush, die de eveneens U.S. boven de andere naties plaatsten. Hij erkent het debat rond het al dan niet dominante karakter van de U.S. en de houdbaarheid en de wenselijkheid van haar strategie. Maar hij spreekt het feit dat de Irak oorlog het einde van een unipolaire wereld betekent, tegen. Hij stelt vast dat, ondanks tegenkanting, er ook veel groeiende relaties met Washington zijn (Japan en Australië), dat er meer pro-Amerikaanse leiders aan de macht komen en dat het blok van de tegenstanders (China en Rusland) geen samenhangend blok is. Ook de defensie uitgaven zouden niet onhoudbaar hoog zijn. Maar de tegenstand is er wel, er is een stijgende toename aan nationalistische staten en staten die een autocratisch regime verkiezen boven een democratie. Kagan stelt dat de verdeeldheid en de machtsstrijd tussen de groeiende nieuwe supermachten aantoont dat er geen wereldorde is, maar een continue strijd. De U.S. vertegenwoordigd in deze strijd een stabiliserende factor. De Amerikaanse buitenlandse politiek is geen hinderpaal voor een betere wereld, maar verhindert juist het afglijden naar een gevaarlijkere wereld. Voor Kagan is een andere wereldorde niet noodzakelijk een verbetering, misschien wel voor Azië, maar zeker niet voor het Westen. Het zou geen einde van conflicten betekenen, maar een verschuiving van de evenwichtsbalans, niet naar welvaart en vrede, maar naar een verdere competitie. Volgens Kagan in de wereld weer in een strijd tussen liberalisme en autocratie verwikkeld. Hij verwacht dan ook niet dat oproepen tot ‘concert-of-power’ succes zullen hebben. De idealen van een liberale wereld volgens de U.S. en Europa stemmen immers niet overeen met de idealen van Rusland en China die een sterk gecentraliseerd gezag voorop stellen. Samenwerking tussen deze machten is dan ook weinig waarschijnlijk. Hij stelt dat het belangrijker is voor de U.S. om een samenwerking tussen democratieën te weeg te brengen, die nieuwe instituties moeten creëren naast de bestaande. Hij spreekt tegen dat dit zou bijdragen aan een verdeling van de wereld aangezien die er volgens hem al is. In het licht van de opkomende autocratische regimes rechtvaardigt de auteur de buitenlandse aanpak van de U.S., ziet hij deze zelfs als noodzakelijk. De risico’s op gewelddadige reactie en haat ten opzichte van deze aanpak vindt hij de moeite waard om te nemen aangezien modernisering, liberalisme en democratie de enige mogelijke goede uitkomst zijn. De verantwoordelijkheid van de U.S. blijft in deze strijd dezelfde als de verantwoordelijkheid tijdens en na de Koude Oorlog.

In zekere zin heeft Kagan gelijk over het nooit weggeweest zijn van internationale machtsstrijd en dat een afwezigheid van de U.S. andere spelers naar voor zou brengen, die niet noodzakelijk een verbetering met zich meebrengen. Maar hij gaat toch aan het feit voorbij dat veel van de huidige conflicten veroorzaakt werden of geïntensifieerd werden door U.S. ingrijpen. Ongeacht het feit of ze de medeveroorzakers zijn van conflicten, spelen de Amerikanen op dit moment op sommige locaties wel een stabiliserende rol. Dit is echter geen argument om hun positie te rechtvaardigen, het zou veeleer een aansporing moeten zijn naar een voor alle partijen aanvaardbare oplossing te zoeken.
In tegenstelling tot Kagan zie ik hierin wel een mogelijkheid voor een ‘concert-of-power’. In een samenwerkingsverbond tussen groepen met verschillende, soms strijdige, ideeën is het misschien moeilijk om tot een algemene consensus te komen, maar alle partijen zijn op zijn minst vertegenwoordigd en hebben een stem. Dit zou een belangrijke factor van agitatie, namelijk verzet tegen een zonder meer te accepteren overwicht van één partij , grotendeels wegnemen.
In de ‘concert-of-power’ strategie zie ik een belangrijke rol weggelegd voor de Internationale Rechten van de Mens. Deze genieten een grote morele draagwijdte en kunnen als een leidraad voor het gedrag van de machtspartijen gelden, ongeacht het type regime, en als een toetsingsysteem voor ontwikkeling naar een betere wereld.
Maar op dit moment is de wereld nog steeds in de ban van de U.S., een positie die mijns inziens nog niet op sterven na dood is.

KAGAN R., 2007, End of Dreams, Return of History, in: Policy Review 144, August & September 2007, pp. 17-44 (Internetprovider: Ebsco)

LIND M., 2007, Beyond American Hegemony, in: The National Interest 89, May/June 2007, pp. 9-16 (Internetprovider: Ebsco)

Cuba in the Cross-Hairs : A Near Half-Century of Terror

2007-12-27T20:27:00.000+01:00

Cuba in the Cross-Hairs : A Near Half-Century of Terror
Uit: Noam Chomsky ‘s Hegemony or Survival (2003)

Nele Eggermont

Ik koos dit uittreksel van een boek van Noam Chomsky omdat het een beeld geeft van de buitenlandse politiek van de U.S. ten opzichte van Cuba. Gebruik makend van leugens en oorlogtacktieken probeerde Amerika het regime van Fidel Castro omver te werpen. Vandaag “beperkt” de interventie zich tot nog steeds misleidende publiciteit en een economisch Embargo.

Noam Chomsky is een Amerikaanse linguïst die bekend staat om zijn kritiek op het Amerikaanse buitenlandse beleid. Zijn boek Hegemony or Survival werd een bestseller mede door de aanprijzing van Venezolaanse president, Hugo Chavez.
Het hier behandelde uittreksel beschrijft de houding van de U.S ten opzichte van Cuba vanaf de val van Batista in januari 1959 en is ondermeer gebaseerd op vrijgegeven materiaal over de operaties onder de Kennedy-regering, bestudeerd door Jorge Dominguez.

Een korte samenvatting:
Chomsky beschrijft dat in 1959 een poging gelanceerd werd om het Amerikaanse successcript voor Guatemala toe te passen op Cuba: een Amerikaanse interventie moest gerechtvaardigd worden door het argument van de Russische dreiging. Suggesties werden gelanceerd om Fidel Castro te verleiden tot een aanval op een Amerikaanse bondgenoot, Haïti. Volgens Eisenhower moest het regime van Castro omver geworpen worden ten voordele van een regime dat beter was voor de belangen van het Cubaanse volk en dat acceptabeler was voor de U.S. Vanaf Amerikaans grondgebied worden terroristische aanslagen tegen Cuba of Cubaanse doelwitten georganiseerd. In april 1961 vind de mislukte invasie in de Varkensbaai plaats. Daarnaast laat Kennedy een embargo instellen en gaat operatie ‘Mongoose’ van start, die de basis van het buitenlandse beleid ten aanzien van Cuba vormt tot het aanbreken van de raketcrisis. Na het einde van de crisis blijven de aanslagen echter doorgaan en ook de economische blokkade wordt niet beëindigd onder het mom van de constante communistische dreiging voor de nationale veiligheid. Met de val van de Sovjet-Unie in 1991 vervalt dit argument, maar het duurt nog tot 1998 tot Cuba niet meer als een bedreiging voor de nationale veiligheid wordt beschouwd. Als reactie werd het embargo nog verzwaard. De internationale oorlogsvoering werd streng veroordeeld op internationaal vlak, maar tot nog toe stelt de U.S. zich boven elke kritiek.
Chomsky zoekt de oorzaak van het harde Amerikaanse beleid dieper dan bezorgdheid over de Russische dreiging. Hij stelt dat het succesvolle verzet van Fidel Castro tegen de U.S. aan de basis ligt van de terroristische aanslagen en de illegale handelsblokkade. Als afsluiter geeft de auteur nog mee dat Amerikaanse woede omwille van verzet geen nieuw gegeven is, maar reeds een lange geschiedenis kent.

Met het einde van de Koude Oorlog veranderde de wereld van een strijdtoneel tussen twee supernaties naar een wereld die gedomineerd werd door de U.S. Met de val van de Sovjet-Unie was één communistisch blok gevallen. Dit betekende echter niet dat de strijd gedaan was. Cuba is een voorbeeld van de steeds voortdurende strijd tegen communisme, al wordt dit in het huidige politieke klimaat aangeduid als de strijd tegen het terrorisme. Een artikel van Hertbert Romerstein in Human Events stelt dat Cuba moet opgenomen worden in de ‘Axis of Evil’ voor zijn steun aan internationaal terrorisme. Hierbij gaat de auteur van het artikel volledig voorbij aan het feit dat de U.S. jarenlang zelf terroristische aanslagen in Cuba en op Cubaanse doelwitten steunde en dat het embargo, gehanteerd door de Amerikanen, als illegaal beschouwd wordt door het overgrote deel van de rest van de wereld.
In 1961 nam Havana op legale wijze de leiding over driehonderd buitenlandse, voornamelijk Amerikaanse, bedrijven in het openbare belang, maar altijd bereid om over compensatie voor de gedupeerden te praten. Deze voorstellen werden door de U.S. van de hand gewezen en een handelsblokkade werd geïnstalleerd. Amerikaanse subsidies voor handel met Cuba werden verboden, samenwerking met Cubanen werd vermeden, buitenlandse bedrijven werden bedreigd met aanslag van hun goederen indien ze handelden met Cuba, er kwamen reisbeperkingen voor Amerikanen naar Cuba en er werden geen diplomatieke contacten gecreëerd. Deze economische blokkade weegt bijzonder zwaar op de Cubaanse economie, zeker toen Cuba ongeveer 70 % van haar export en 75 % van haar import verloor met de val van de Sovjet-Unie. (BLACKBURN 2000)
Waarom blijft dit Embargo bestaan? Hoewel China een voormalige communistische staat is en het de mensenrechten veelvuldig schendt, worden economische contacten tussen U.S. en China niet geblokkeerd. Net zoals Chomsky, zoekt Blackburn het antwoord in het verzet tegen het Amerikaanse imperialisme in Cuba. Het opheffen van de blokkade brengt (naast het verruimen van de U.S. markt) vooral economische voordelen mee voor Cuba. Er wordt een verdubbeling van de importcapaciteit geschat en een stijging van 25 % voor de nationale inkomsten, hetgeen een enorme ruggesteun voor het communistische regime van Castro zou betekenen. Hoewel de Cubaanse leider zich internationaal onpopulair gemaakt heeft door de gevangenneming van democratische activisten in 2003, blijft hij in eigen land enorme steun genieten. Naast economische voordelen, zou opheffing van de blokkade ook sociale en politieke voordelen met zich mee brengen door de verspreiding van Cubaanse pronkstukken als het systeem van gezondheidszorg, rum, sigaren en de muziek. Bovendien is het risico van een voorbeeld voor Latijns-Amerika te groot. (BLACKBURN 2000)
Bijgevolg is de huidige politiek ten opzichte van Cuba er een van lethargie. De U.S. wil geen hervormingsbeweging vanuit de civil society zolang Fidel Castro aan de macht is, omdat dit een massale emigratie zou kunnen veroorzaken. Cubaanse immigratie in de U.S. wordt beschouwd als een bedreiging van de nationale veiligheid. Bijgevolg doet de Bush-regering niets om veranderingen teweeg te brengen. Hiermee gaat het in tegen de eigen beloften om tirannie te bestrijden. Verder heeft Bush de handelsblokkade nog zwaarder gemaakt. (LOPEZ, 2004)

De imperialistische idealen van de U.S. om op elk continent democratieën en vrije markten te institutionaliseren gaan zover dat het mogelijke succes van andere – in Amerikaanse ogen terroristische – regimes wordt geboycot. In het geval van Cuba gaat het niet om een militaire interventie, maar om een economische boycot. Hierdoor boycot de U.S. ook de mogelijkheid om van binnenuit veranderingen aan te brengen aan het autoritaire regime van Castro.

BLACKBURN R., 2000, Putting the hammer down on Cuba, in: New Left Review 4, July-August 2000, pp. 5-37 (Internetprovider: Epsco)

LOPEZ J.J., 2004, The 2003 Crackdown, George W. Bush, and the Non-Transition in Cuba, in: Problems of Post-Communism, vol. 51, no. 4 July/August 2004, (Internet: M.E.Sharpe, Inc.) pp. 3-11

ROMERSTEIN H., 2003, Cuba belongs in the Axis of Evil, in: Human Events,Vol. 59, Issue 18, pp.5 (Internetprovider: Epsco)

Conversations with History

2007-12-27T20:20:00.000+01:00

Nele Eggermont

http://www.youtube.com/watch?v=FBpnCVmkOYE

Deze link brengt jullie bij een video interview van de University of California, Berkeley, dat kadert in de reeks, Conversations with History. Het betreft een interview met David Harvey, professor in de antropologie aan de universiteit van New York, over zijn boek, The New American Imperialism.
Het is een heldere weergave van enkele mechanismen van het (nieuwe) Amerikaanse imperium, o.a. oorlogsvoering. Het concept ‘empire’ is in dit interview een vaststaand gegeven. Juist daarom vind ik dit fragment interessant. Ondanks het feit dat de Britse antropoloog duidelijk zijn vragen heeft bij het huidige militaire optreden van de U.S., stelt hij de status als imperium niet in vraag. Harvey vermeldt in het interview dat de U.S. vroeger door zijn financiële mechanismen, productieve capaciteit en culturele overtuigingskracht autoriteit en gezag had. Nu is de enige manier om autoriteit en gezag te behouden een militaire dominantie. Blijkbaar oordeelt de schrijver dat de U.S. door haar (economische) evolutie het recht op wereldheerschappij verkregen heeft, maar dat die positie nu uitgehold is en wellicht ook niet zal blijven bestaan. Er worden vraagtekens geplaatst bij militaire interventie, maar niet bij interventie in het algemeen.
Het fragment sluit aan bij het artikel van Michael Lind, Beyond American Hegemony, besproken onder de wetenschappelijke artikels, waarin de onhoudbare situatie van de alleenheerschappijstrategie wordt uiteen gezet.

Hieronder volgt een korte samenvatting:

Voor de interviewer dieper ingaat op het boek en de standpunten van de auteur, wordt eerst gepolst naar de achtergrond van David Harvey. Zijn opvoeding en opleiding bepalen in grote mate zijn visie op de hedendaagse Amerikaanse politiek, waarbij hij gebruik maakt van geografie en Marxisme als analytische instrumenten.

Standpunten inzake het Amerikaanse imperialisme van Prof. Harvey:
Eén van de nieuwe zaken aan het New American Imperialism is de territoriale logica ontstaan door de accumulatie van kapitaal. De auteur stelt dat kapitaal landschappen kan creëren en kan afbreken. Dominantie inzake kapitaal is volgens Harvey gerelateerd aan het creëren van ruimte.
Sinds de jaren ’70 van de 20ste eeuw heeft de U.S. een financiële overheersing door het herinvesteren van kapitaal waardoor het steeds meer kapitaal verkreeg. Om winst te maken is er echter expansie nodig (cf. het belang van groei als indicator voor welvaart). Dit impliceert dat het kapitaal ook wegvloeit en dat er naar nieuwe bronnen van inkomsten gezocht moet worden. Hier introduceert Harvey de term: “primitive accumulation” of “accumulation by dispossession”. Hiermee bedoelt de auteur privatisering. Dit ziet hij als het ontnemen van Universele Rechten aangezien mensen nu moeten betalen voor zaken die hij als vanzelfsprekend ziet, bvb. recht op water, recht op onderwijs, recht op gezondheidszorg.
Door de focus op kapitaal bracht de U.S. zichzelf in een ongezonde financiële situatie: enerzijds heeft de U.S. zo een dominante positie aangezien andere landen voor kapitaal van hen afhankelijk worden, maar aan de andere kant wordt deze dominantie bedreigd door het al dan niet inlossen van de schulden. De U.S bezit ook geen alternatief aangezien het zijn productieve capaciteit naar vooral Zuid-Oost Azië heeft verplaatst.
De dominantie van de U.S. uit zich in bezetting. Daar waar vroeger defensief gehandeld werd (zoals in Vietnam), gaat men nu offensief optreden (Irak). Het militaire apparaat wordt als enig manier gezien om orde en gezag te handhaven, bijgevolg is er ook een toenemend belang voor het militaire aspect. Niet enkel in het buitenland, maar ook in de U.S. zelf waar men een toenemende militarisatie van het politieke leven kan vast stellen. Inzake technologische vernieuwing neemt de U.S. nog steeds een dominante positie in, maar deze innovaties blijven niet noodzakelijk in de U.S., het zijn voornamelijk de winsten ervan die in het binnenland blijven. De technologische innovatie op militair vlak wordt vooral besteed aan verdediging van het luchtruim. In de lucht zijn de Amerikanen oppermachtig, maar op de grond bereikt een massale troepenconcentratie niet het gewenste resultaat. Bovendien zijn deze troepen vaak afkomstig uit andere landen. Dit is volgens Harvey het grote probleem: het gebrek aan productief en industrieel kapitaal en de overgrote nadruk op financieel kapitaal. Enerzijds creëert de U.S. zo een dominante positie aangezien andere landen voor kapitaal van hen afhankelijk worden, maar aan de andere kant wordt deze dominantie bedreigd door het al dan niet inlossen van de schulden.
Overal duikt reactie op tegen de aanpak van de U.S. Een reactie die niet echt de voorkeur van de schrijver wegdraagt, is de nationalistische oppositie. De verbonden die hierdoor ontstaan beschouwt Harvey als sterke maar eerder repressieve reacties, die niet echt opbouwend zijn. Hij kent dan weer grote waarde toe aan lokale oppositie initiatieven, die echter nog in een experimentele fase zitten. Tot nu toe is daar weinig samenhang. Hij verwondert zich over het feit dat er veel ontevredenheid is, maar weinig politieke reactie. Dit wijdt de auteur aan verschillende zaken zoals fragmentering door te specifiek te focussen, de aanpak van de media, enz.
Over de rol van de regering van Blair verwijst Harvey naar de reeds langdurige samenwerking tussen beide naties. Hij stelt dat de Britten gezien de rancuneuze politieke persoonlijkheid van Bush geen problemen wilden en dat de U.S. te veel problemen kon veroorzaken in relatie tot de gevoelige situatie in Noord-Ierland. Het belang van Blair is vooral dat hij het nationalistische imperialisme van Bush meer universeel wilde maken, een soort ‘kosmopolisch imperialisme’.
Als afsluiter worden een algemeen advies naar studenten toe gegeven. De auteur gelooft immers niet dat de dominantie van de U.S. zal blijven duren. Hij stelt dat het belangrijk is om dat te accepteren en vervolgens meer op verschillende regio’s en wat daar gebeurt te focussen. Verder beschrijft Harvey U.S. interventie als soms zeer destructief en dat het dan ook niet onwenselijk is om na te denken over wat de U.S. dan wel wil creëren en wie dat gaat doen en hoe dat moet gebeuren.

The Fog of War

2007-12-26T17:29:00.000+01:00

Egon Gussé
26/12/2007

In mijn vorige post heb ik het gehad over hoe de oorlogsbereidheid van een natie voor een conflict op basis van non-informatie kan zorgen. Nu wil ik nog een stapje verder gaan en via een beeldfragment tonen hoe de druk van de publieke opinie eveneens voor overhaaste beslissingen kan zorgen, althans volgens Robert S. McNamara. Daarnaast toont het fragment hoe de publieke opinie ervoor heeft gezorgd dat de overheid het volk makkelijk voor een oorlog kon "prepareren" ("we have to educate the people").

Deze post is gebaseerd op een fragment uit de bekroonde documentaire "The Fog of War". De film draait rond het leven van Robert S. McNamara, jarenlang een machtige speler in de Amerikaanse buitenlandse politiek. Hij heeft zo wat elke hoge functie in de politieke arena vervuld: tijdens de Tweede Wereldoorlog vocht hij nog als officier, gedurende de Cubacrisis en de escalatie van de Vietnamoorlog was hij minister van Defensie en later werd hij hoofd van de Wereldbank. Tijdens het draaien van de film was hij 87 jaar, maar hij kijkt nog steeds even helder van geest op zijn manier gewetensvol terug op zijn veelbewogen politieke leven.

De documentaire "The Fog of War" heeft als ondertitel "The Eleven Lessons from the Life of Robert S. McNamara"en werd geregisseerd door de geronommeerde cineast Erol Morris. De film is opgebouwd uit een selectie van meer dan 20 uur aan interviews die Morris had met Robert McNamara, afgewisseld met historische beelden. "The Fog of War" won in 2004 de Oscar voor Beste Documentaire (http://www.filmfocus.nl/films/11441-The-Fog-of-War.html).

Ik wil me nog verontschuldigen voor het probleem met de klank, blijkbaar is er bij het inladen iets verkeerd gelopen. Wie de volledige documentaire wil zien kan die terugvinden op Google Video.

Dit fragment situeert zich na de moord op president Kennedy. Lyndon B. Johnson is net aan de macht gekomen en McNamara is op dat moment Minister van Defensie. De twee hadden voorheen al meningsverschillen gehad maar nu worden ze verplicht om samen een oplossing te zoeken voor het escalerend conflict in Vietnam. Eigenlijk weten ze niet goed wat er nu net aan de hand is in Vietnam en zouden ze liever niet ingrijpen ("You can have more war or more appeasement. But we don't want more of either."). Maar Johnson vindt tegelijkertijd dat het Vietnamese volk steun verdient. Zijn tweestrijd wordt nog versterkt door de kritiek die hij van alle kanten krijgt en de publieke opinie die hem de kop van jut maakt. Het Amerikaanse volk vindt hem een lafaard omdat hij niet lijkt in te grijpen en zijn politieke tegenstanders verwijten hem dat hij het conflict in Vietnam onder de mat probeert te schuiven. McNamara en Johnson beseffen dat Vietnam een al te heet hangijzer wordt en proberen iedereen te vriend te houden. De impasse is compleet totdat er iets onverwachts gebeurt: in de Golf van Tonkin wordt de destroyer Maddox door Noord-Vietnamese torpedo's aangevallen. Deze aanval leidt uiteindelijk tot de Amerikaanse interventie in Vietnam.

Wat we uit deze fragmenten moeten onthouden is de delicate evenwichtsoefening van Johnson wat zijn buitenlandse politiek betreft. Aan de ene kant loopt hij het gevaar als een lafaard afgeschilderd te worden (bv. na de eerste aanval op de Maddox), aan de andere kant kan een ondoordacht optreden hem het predicaat van oorlogsstoker opleveren. McNamara legt de verantwoordelijkheid van Johnsons optreden dus in de handen van de publieke opinie. Het spreekt uiteraard niet volledig in het voordeel van Johnson dat hij zich daardoor heeft laten leiden. Hij heeft misschien gedaan wat het volk hem vroeg, maar het getuigt van een zwakke ruggengraat om zomaar voor het volk door de knieën te gaan.

Ik ben echter van mening dat McNamara (deels) een loopje met de werkelijkheid neemt. Hoe aimabel en betrouwbaar hij zich in de documentaire ook voordoet, we kunnen er niet om heen dat hij ooit één van de machtigste mensen ter wereld was. Wanneer hij in de film over de Cuba-crisis praat, wordt duidelijk dat hij een hardliner was. Zo wil hij ons nog altijd doen geloven dat Fidel Castro bereid was nucleaire wapens in te zetten en dat het niet veel had gescheeld of de hel was losgebarsten. Recent historisch onderzoek heeft deze beweringen al meermaals weerlegd (cfr. E. Hobsbawm, Een eeuw van uitersten, 1995). De Cuba-crisis was inderdaad een harde confrontatie, maar beide partijen wisten heel goed dat het enkel om blufpoker ging. Niemand was van plan om de nucleaire wapens daadwerkelijk in te zetten. Deze confrontatie was voor de V.S. natuurlijk wel handig om te gebruiken in hun anti-communistische discours: het was alweer een bewijs van de Russische/Cubaanse waanzin en de rede van de V.S.

Volgens mij doet McNamara in dit fragment iets soortgelijks. Hij laat uitschijnen dat Johnson niet anders kon dan ingrijpen omdat het de wil van het volk was. Persoonlijk had hij liever niet ingegrepen en de delicate machtsbalans gelaten voor wat ze was. Wanneer de druk uiteindelijk toeneemt beslist hij om er aan toe te geven en om via een uitgekiend discours er een gerechtvaardigde oorlog van te maken ("a war for the hearts and the minds of the South Vietnamese people"). We kunnen ons afvragen of McNamara wel het volledige verhaal vertelt. Hij zegt ons bijvoorbeeld niet hoe het komt dat het Amerikaanse volk sancties tegen Vietnam eiste, hij vertelt ook niet welke hetze tegen het oprukkende communisme (het Domino-effect) aan de gang was en wie daar verantwoordelijk voor was. Uiteraard kan ik dit alles hier niet hard maken maar volgens mij kan de rol van de clan rond Kennedy en Johnson moeilijk onderschat worden. McNamara wijst er enkel fijntjes op dat het zijn politieke tegenstanders waren die het volk ophitsten en de president tot zijn toch wel noodlottige beslissing dwongen. Slim natuurlijk, hij schuift de waanzin van de Vietnam-oorlog zo in de schoenen van zijn toenmalige tegenstanders en hij gaat zelfs zo ver dat hij ook het volk een deel van de schuld geeft.

Hetzelfde doet hij met de gebeurtenissen in de Golf van Tonkin. Volgens hem geloofde Johnson oprecht dat de Maddox twee keer was aangevallen. De conversaties lijken hem zelfs gelijk te geven; de Maddox bevestigt immers (op een nogal knullige manier) de aanval van vier augustus ("no doubt about that, I think"). Johnson wordt dus bijna als een slachtoffer van desinformatie gezien. Meer zelfs: de Tonkin Gulf Resolution wordt zo bijna als een ongelukje beschouwd. Stel u voor: Johnson krijgt zomaar de autoriteit om de V.S. in een oorlog met Vietnam te betrekken, en dat alles zonder dat het eigenlijk zijn bedoeling was. Behoorlijk vreemd toch? Volgens mij is dit ongeveer dezelfde situatie als in 2003 (cfr. Curveball). Het is opnieuw de oorlogsbereidheid van een natie waarvan de bevolking met propaganda is bestookt, die het de leiders mogelijk maakt om zich op basis van hele of halve leugens in een conflict te mengen. Daardoor kreeg Johnson de mogelijkheid zichzelf als een sterke leider voor te doen en tegelijk gewoon zijn eigen wil door te drijven. Trouwens, de aanval op de Maddox was misschien niet zo lukraak als McNamara hem voordoet. Het was niet zo dat het schip gewoon voor de kust van Vietnam lag. Integendeel, het voerde een agressieve spionagecampagne uit in samenwerking met de marine van Laos en Zuid-Vietnam (http://www.fair.org/index.php?page=2261). Dat de Noord-Vietnamezen zich in die context verdedigden, kan dus bezwaarlijk als een laffe daad worden gezien.

Op een bepaald moment zegt McNamara "we see what we want to believe" en daar heeft hij absoluut gelijk in. Wat hij er niet bij vertelt is dat hij in die tijd mee bepaalde wat er werd gezien. Zelfs in een ontluisterende en integere documentaire als deze is een poging tot manipulatie dus niet ver weg.

Curveball

2007-12-26T13:54:00.000+01:00

Egon Gussé
26/12/2007

"Onderzoeksjournalist Bob Drogin vertelt het verhaal van Curveball, de Irakees die Washington op het verkeerde been zette:Straffer nog dan de 'aluminium buizen' en het 'uranium uit Niger' was het verhaal van de mobiele laboratoria in Irak waar biologische wapens werden geproduceerd. Voor de regering-Bush was dat in 2003 voldoende bewijs om Irak binnen te vallen. Maar de informatie bleek afkomstig van een fantast en dronkelap. 'De grootste mislukking van de Amerikaanse inlichtingendiensten', zegt onderzoeksjournalist Bob Drogin, die een boek schreef over de Irakees met de codenaam Curveball." (A. Erkul, De Morgen, 22/10/2007)

Dit is het eerste deel van mijn "drieluik" over leugens en manipulatie. Michael Parenti sluit zijn lezing met een rake oneliner af. Na een ?scheldtirade? aan het adres van de - volgens hem - imperialistische Amerikaanse regering, stelt hij zijn publiek gerust met de woorden ?reality is radical?. Volgens hem spreekt dit in het voordeel van de critici. Wie, zoals de Amerikaanse overheid, leugens produceert zal die steeds moeten verdoezelen. Door de omvang van de leugens is het echter zo goed als onmogelijk om ze verborgen te houden. Hoezeer je het discours ook beheerst, wanneer het niet strookt met de realiteit wordt de massa sowieso kritisch. Critici krijgen daardoor het wapen van de realiteit aan hun zijde. Dit wordt treffend geïllustreerd in een fragment uit een artikel over Amerikaanse deserteurs in Canada:

"Philip (Mc Dowell) is universitair geschoold, sergeant van het 1ste cavalerie, een kei in communicatie. Hij is een modelrekruut, die na 11 september gezworen heeft zijn land te dienen. Hij neemt dienst in het leger na zijn studie in oktober 2002 en komt terecht in Fort Benning, in Georgia. In die tijd hebben de legeroversten het maar over één ding: Irak. "Ik geloofde ze", zegt Phil. "Waren er massavernietigingswapens? Dan moesten we erheen." Eenmaal ter plaatse, in een kamp ten noorden van Bagdad, beginnen de vragen. "Na een jaar waren er nog altijd geen massavernietigingswapens, maar ik bleef denken dat we ze wel zouden vinden. Maar toen kwamen ze met een ander verhaal: wij waren in Irak om 'de Irakezen te bevrijden'. Naar wapens werd niet meer gezocht." (P. Boulet-Gercourt, De Morgen, 8/12/2007)

Wanneer Mc Dowell na zijn diensttijd terug opgeroepen wordt besluit hij dat de maat vol is. Hij vlucht naar Canada en wacht daar nu betere tijden af.

Het is behoorlijk cynisch dat Mc Dowells situatie deels het gevolg is van de leugens van een labiele persoonlijkheid als Ahmed Hassan Mohammed, beter bekend als "Curveball". Deze Iraakse opportunist arriveerde in 1999 als vluchteling in Duitsland. In die periode waren de Duitse autoriteiten onverbiddelijk bij het toekennen van verblijfsvergunningen. Ahmed wist dus dat hij enkel toegelaten zou worden indien hij gegronde redenen voor zijn vlucht had. Daarom besloot hij hoog spel te spelen: vanaf de eerste gesprekken trok hij alle registers open en vertelde hij honderduit over zaken die staatsgeheim zouden moeten zijn. Voor zijn ondervragers was dit uiteraard een complete verrassing. Normaal waren zij al lang tevreden met antwoorden op simpele vragen over het land. Ahmed vertelde daarentegen over zijn verleden bij de Militaire Industriële Commissie en het Centrum voor Chemische Technologie en Ontwikkeling, twee notoire Iraakse instellingen. Hij blies zijn ondervragers werkelijk omver met allerlei details. Zijn spectaculaire onthullingen over de productie van chemische en biologische wapens zorgden ervoor dat de Duitsers er het Amerikaanse DIA (= Defense Intelligence Agency) bijhaalden. Deze waren natuurlijk zeer nieuwsgierig naar de informatie die de man hen kon verschaffen en wilden hem verder verhoren. Van dan af kreeg Ahmed de codenaam "Curveball". Achteraf gezien was dit behoorlijk ironisch, "to throw someone a curve ball" betekent immers zoveel als "iemand op het verkeerde been zetten".
Omdat Curveball Amerikanen haatte, kreeg de DIA nooit de kans om met hem te praten. Daarom verliepen de correspondentie en ondervragingen steeds (!) via de Duitse autoriteiten. In de periode 2000-2001 toonde Curveball zich van zijn meest ijverige kant: zijn verklaringen vormden stof voor maar liefst 100 rapporten. De Amerikanen twijfelden echter aan zijn geloofwaardigheid want niets wees op dat moment op de productie van massavernietigingswapens in Irak.
Na 9/11 slaat de sfeer echter volledig om en opeens verdwijnt de scepsis rond de verklaringen. Wanneer de oorlogsbereidheid in het najaar van 2002 verder toeneemt, is het hek helemaal van de dam. Opeens wordt Curveball een waar godsgeschenk. Na jarenlang tevergeefs zoeken naar massavernietigingswapens bood een "rechtstreeks betrokkene" de bewijzen nu op een gouden schaaltje aan. Curveball verwerft zelfs enige faam wanneer Bush in zijn State of the Union (januari 2003) en Colin Powell in de Veiligheidsraad (februari 2003) naar hem verwijzen. U herinnert zich misschien nog de beelden van Powell die op wazige foto's allerlei mobiele laboratoria meende waar te nemen. Toch was de VN niet onder de indruk van het Amerikaanse bewijsmateriaal. Het resultaat is genoegzaam bekend: de VN weigerde mee te stappen in een oorlog, waarna de VS en hun coalitie op eigen houtje ten oorlog trokken.
Het verhaal van Curveball deed echter menig wenkbrauwen fronsen. Al in 2004 besloot de onderzoeksjournalist Drogin om achter de informant aan te gaan. Ook de Iraq Survey Group, een onderzoeksgroep die de wapens in Irak moest opsporen kwam in 2005 tot de vaststelling dat Curveballs beweringen pure nonsens waren. Wat Curveball als mobiele laboratoria bestempelde bleken toebehoren voor de lancering van weerballonnen te zijn en de collega's waarover hij sprak ontkenden dat ze contact met hem hadden gehad. Stilaan werd duidelijk dat Curveball niet meer dan een charlatan was: de laatste van de klas, een ex-bajesklant en een ex-taxichauffeur. Deze bedrieger had de Amerikanen dus groen licht gegeven voor een interventie.
Of moeten we het anders zeggen: hebben de V.S. niet gewoon bij hem groen licht gezocht? Ze hebben namelijk nooit rechtstreeks contact met Curveball gehad en ook de rapporten waarop ze zich baseerden waren van bedenkelijke kwaliteit. Ze waren opgesteld in een mengelmoes van Arabisch, Engels en Duits en werden achteraf door de Duitsers naar het Engels vertaald. Bovendien waren de schetsen van Curveball bijzonder rudimentair. Niettemin verwerkte de DIA ze in gedetailleerde beelden waarna ze er satellietfoto's van namen. Dit resulteerde in beelden waar je om het even wat kon uit opmaken. Daarnaast hadden de Duitsers meermaals benadrukt dat de verhalen afkomstig waren van een psychologisch labiel iemand die met een behoorlijk drankprobleem af te rekenen had. De leugens kwamen dan misschien uit de koker van Curveball, de manier waarop de Amerikaanse inlichtingendiensten er mee omsprongen was niet bepaald koosjer.

We zijn nu enkele jaren verder en uit alles wat we horen kunnen we opmaken dat Irak ruim vier jaar na de invasie nog steeds een totale chaos is. Ook de V.S. is niet zonder kleerscheuren uit het conflict gekomen. Curveball daarentegen zit veilig en wel in Duitsland. Daar leidt hij een gemoedelijk leven binnen een beschermingsprogramma dat hem en zijn familie in hun levensonderhoud voorziet.

Het discours rond 'American Empire'

2007-12-25T21:06:00.000+01:00

Het discours rond ‘American Empire’

Storme Thijs

In deze post bespreek ik kort en bondig het discours rond ‘American Empire’, (daarbij gebruik makend van een artikel van Amy Kaplan van 2004. Het onderwerp besproken in het artikel is tot op de dag van vandaag brandend actueel.)

Kaplan, A. (2004). Violent Belongings and the Question of Empire Today. Presidential Address to the American Studies Association, October 17, 2003 [elektronische versie]. American Quarterly, 56 (1), 1-18.

Micheal Parenti legt in zijn lezing (zie inleiding) sterk de nadruk op het feit dat de totstandkoming van de imperialistische politiek van de Amerikaanse hegemonie geen natuurlijk proces en noch een onontkoombare dynamiek is, een premisse die velen in het huidige debat nochtans aannemen en verdedigen. Imperiumvorming gebeurt volgens hem altijd mede door actieve beleidsbeslissingen en altijd met een doel voor ogen. (Power is never for power’s sake.) Hij haalt daarbij terecht aan dat in de discussie rond imperium in de VS, het woord ‘imperialism’ zelden tot nooit gebruikt wordt (Imperialism is what empires do!). Imperialisme is wezenlijk voor het uitbouwen van een imperium, en is altijd verbonden met de politieke en economische voordelen die het imperium in kwestie kan veroveren.
Mijns inziens slaat hij de nagel op de kop. Niettemin wordt daarbij geen aandacht besteed aan de manier waarop het discours rond ‘empire’ dan een bijna volledige publieke opinie achter zich kan krijgen. (De inval in Irak kan moeilijk aan het publiek verkocht worden door te stellen dat er veel oliegeld te rapen valt en dat het voordelen kan bieden voor een politieke voet tussen de deur in het Midden-Oosten).
Het is mijn mening dat, naast de alomtegenwoordige War On Terror, ook de houdingen tegenover de gedachte van een Amerikaans Imperium ervoor kunnen zorgen dat de Amerikaanse burgers zich voor een imperialistische politiek gewonnen kunnen voelen. Begrippen die daarbij heel belangrijk zijn, zijn ‘American Exceptionalism’ en ‘Manifest Destiny’.
Een diepere uitwerking van beide begrippen, die geworteld zijn in de Amerikaanse geschiedenis, zou hier teveel plaats in beslag nemen. Ik hou het dan ook bij een korte, en wellicht beperkte, definiëring.
‘American exceptionalism [is] the idea that America occupies an exceptional place in history, based on her republican government and economic opportunity’. (Goldman, L. (1998). Exceptionalism and internationalism. The origins of social science reconsidered. Journal of historical Sociology, 11 (1), 3.) Het geloof dus dat Amerika een buitengewone, zelfs superieure plaats boven de andere ontwikkelde landen inneemt. Een citaat dat daar telkens bij terugkomt, is dat van John Winthrop, die in zijn preek in 1630 de Engelse puriteinse kolonisten tijdens de overtocht op het belang van hun missie wijst:

For we must consider that we shall be as a city upon a hill. The eyes of all people are upon us. So that if we shall deal falsely with our God in this work we have undertaken...we shall be made a story and a by-word throughout the world. We shall open the mouths of enemies to speak evil of the ways of God...We shall shame the faces of many of God's worthy servants, and cause their prayers to be turned into curses upon us til we be consumed out of the good land whither we are going.

‘Manifest destiny’ is het negentiende-eeuwse geloof dat de VS een heilige missie had om zijn gebied uit te breiden, en zo democratie en vrijheid te verspreiden. Een missie die niet alleen voor zich spreekt, duidelijk is (manifest), maar ook onoverkomelijk (destiny).
In het schilderij van John Gast (ca 1872) (zie bovenaan links) brengt de godin Columbia (een personificatie van de VS) met een schoolboek onder de hand, samen met de pioniers, voorspoed en ontwikkeling, en jaagt de barbarij op de vlucht (i.e. de indianen links).

Het is mijn mening dat beide concepten terug te vinden zijn aan de belangrijkste kanten van het hedendaagse debat in de VS rond een Amerikaans imperium. Kaplan (2004, pp.1-2) stelt dat een decennium geleden de notie van een Amerikaans imperium werd afgedaan als een polemiek in linkse kringen, een contradictio in terminis. Vandaag, over het hele politieke spectrum, omhelzen beleidsmakers, journalisten en academici het concept ‘empire’.
Er zijn twee gangbare denkwijzen omtrent ‘American empire’: de neoconservatieve en de liberale interventionistische. De neoconservatieve denkwijze houdt in dat de VS eindelijk zijn ware rol heeft opgenomen: het heeft opgehouden een hypocriete houding tegenover zijn macht en verantwoordelijkheid aan te nemen, en is uiteindelijk uit de kast gekomen om zijn plicht te vervullen: het handhaven van recht en vrijheid in de gehele wereld. ‘Manifest destiny’ op een globale schaal dus. Volgens Kaplan (2007, p. 3) herbergt dit ‘hypermasculine’ discours zowel een gevoel van superieure macht en verantwoordelijkheid, als een gevoel van kwetsbaarheid en de nood om te verdedigen (cf. de ‘war on terror’): een gevaarlijke combinatie. Een ander dominant narratief is de liberaal interventionistische, of het discours van de ‘aarzelende imperialist’. In deze versie is de VS bij toeval een supermacht geworden, en of het wil of niet, het is de enige staat die zowel over de capaciteit als over de morele autoriteit beschikt om orde in de wereld te brengen. M.a.w. de verantwoordelijkheid van de VS is eerder een last dan een lot, maar het is een verantwoordelijkheid die onontkoombaar is. In dit discours mengen eigenbelang en goede bedoelingen zich.
Het is mijn mening dat in beide narratieven ‘manifest destiny’ en ‘American exceptionalism’ naar nieuwe hoogtes worden gebracht, en, hoewel in vermomming, nog altijd allerminst van het toneel verdwenen zijn. Ook Kaplan (2004, pp. 3-4) komt tot een dergelijke conclusie. Ze stelt dat beide discours heel wat gemeen hebben. Bijvoorbeeld hun paradoxale aanspraak op zowel uniciteit (wij zijn uniek onder alle andere naties) als universaliteit (we dragen universele waarden uit). Het zijn beiden teleologische narratieven met de VS als apotheosis van de geschiedenis, de belichaming van universele waarden, liberalisme, democratie en vrijheid. Hoewel de VS ten allen tijde hun eigen soevereiniteit angstvallig bewaken, claimen ze het recht (op basis van wat hiervoor besproken is) om inbreuk te doen aan de soevereiniteit van andere staten. Dit laat de weg open voor gerechtvaardigde interventies over de gehele wereld, en bovendien worden tegenstanders al op voorhand de wind uit de zeilen genomen: According to this logic, resistance to empire can never be opposition to the imposition of foreign rule; rather, resistance means irrational opposition to modernity and universal human values. (Kaplan 2004, p. 4)
Lijnrecht tegen Parenti’s (en naast hem vele anderen) visie in, is het gangbare discours rond imperium en imperialistische politiek in de VS er één van onontkoombaarheid, onoverkomelijkheid en zelfs ongewildheid. Niettemin zorg(d?)en deze aantrekkelijke discours –die in zich de historisch gegroeide concepten van ‘manifest destiny’ en ‘American Exceptionalism’ dragen–, voor het overtuigen van een groot deel van de publieke opinie.

Inleiding

2007-12-25T18:23:00.000+01:00

Deze blog zal zich vooral richten op de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten. In het vooruitzicht van de presidentiële verkiezingen van 2008 laait de discussie omtrent het buitenlandse beleid van de VS hoog op, in binnen –en buitenland. De aanwezigheid van Amerikaanse militairen in Irak is één van de belangrijkste kwesties waarover de kandidaten standpunten kunnen innemen, en bepaalt zeker voor een groot deel de uitkomst van de verkiezingen.
In deze context is het interessant te bekijken wat het begrip ‘empire’ inhoudt, en hoe het wordt gebruikt. Kunnen we spreken van een imperialistische politiek van de VS in de voorbije (en misschien komende) jaren? Zoja, wat houdt die in en wat zijn de verschillende visies erop? Wat zijn de motieven? Hoe beïnvloedt of voedt het gangbare discours rond ‘American Empire’ concreet de realiteit en het buitenlandse beleid van de VS? Wat is het verband tussen oorlog en imperium, en welk discours wordt er gebruikt ter rechtvaardiging van de genomen acties? Deze én vele andere vragen kunnen aan bod komen in de blog.
Als algemeen uitgangspunt voor het debat wordt de video van een lezing van de Amerikaanse professor Michael Parenti gebruikt, die een kritische visie op de vorming van een Amerikaans imperium laat horen (http://www.youtube.com/watch?v=CZTrY3TQpzw). Dit open uitgangspunt staat zeker geen verdere verdieping van het onderwerp in de weg.